Da top-grain: lớp da mặt đã bị mài đi một lớp, và vì sao điều đó lại quan trọng

Chiều muộn ở một showroom nội thất, khách vuốt tay lên chiếc sofa màu nâu hạt dẻ và hỏi: “Da này là loại nguyên tấm chứ?”. Nhân viên gật đầu ngay: “Top-grain, lớp da trên cùng, còn nguyên vẹn nhất.” Vế đầu đúng. Vế sau thì không. Top-grain đúng là lấy từ mặt ngoài tấm da bò, nhưng bề mặt ấy đã được mài bớt đi một lớp mỏng để xóa sẹo, vết côn trùng cắn và lỗ chân lông thô, sau đó mới dập vân và phủ màu. Nói gọn: top-grain là lớp da trên cùng đã bị can thiệp, không phải lớp da trên cùng còn nguyên. Nắm chi tiết đó thì gần như mọi ưu điểm lẫn điểm yếu của nó tự hiện ra.

Top-grain nằm ở đâu trong một tấm da bò

Da bò sau khi thuộc thường được xẻ ngang thành nhiều lớp. Lớp ngoài cùng có mật độ sợi dày và bện chặt nhất nên dai nhất. Giữ nguyên bề mặt đó, không mài, không dập vân, chỉ nhuộm thấu, người ta gọi là full-grain. Mài đi phần biểu bì trên cùng của chính lớp ấy để san phẳng khuyết tật rồi in vân và phủ màu, đó là top-grain. Phần bên dưới, xơ và tơi hơn, là split, thường đem tráng nhựa thành bicast hoặc nghiền ép thành da tái tổ hợp.

Xếp theo độ nguyên bản, top-grain đứng thứ hai. Nhưng xếp theo tính thực dụng cho chiếc ghế đặt giữa phòng khách gia đình, nó thường đứng đầu: bề mặt đồng đều nên cả bộ không chỗ đậm chỗ nhạt, lớp phủ chặn vết bẩn tốt hơn, tay sờ mềm hơn vì phần biểu bì cứng đã được lấy đi. Độ dày hàng bọc sofa phổ biến quanh một milimet; dày hơn nữa thì tấm da khó ôm đường cong lưng ghế và mũi may dễ bị cộm.

Bốn thao tác kiểm tra ngay tại chỗ

1. Soi mép cắt. Lật mép dưới của tấm nệm ngồi hoặc tìm chỗ đường may bị hở. Top-grain cho mép có màu đi từ mặt phủ vào trong rồi chuyển sang nền xơ sợi mềm. Da tráng nhựa lộ ra một lớp phim bóng nằm tách bạch trên nền xơ, ranh giới sắc như dán decal.
2. Ấn ngón tay cái và giữ 5 giây ngay giữa mặt ngồi. Da thật, kể cả top-grain, sẽ hiện những nếp nhăn nhỏ tỏa quanh đầu ngón rồi từ từ phẳng lại khi buông tay. Vật liệu tổng hợp gần như không tạo nếp mà chỉ lõm xuống rồi bật lên như cao su.
3. Nghiêng đèn điện thoại quét dọc bề mặt. Vân dập lặp lại theo chu kỳ, cứ vài chục centimet lại thấy đúng cụm họa tiết ấy. Đó không phải lỗi, chỉ là dấu hiệu xác nhận vân dập chứ không phải vân tự nhiên.
4. Sờ mặt trái. Luồn tay vào phía trong tay vịn hoặc phần khuất sau lưng ghế. Mặt trái da thật xơ nhung, hơi bám tay. Nếu chạm phải mặt vải dệt caro trơn tuột, phần đó là da công nghiệp.

Bốn thao tác này mất chưa tới hai phút và nên làm ở ít nhất ba vị trí: mặt ngồi, lưng ngoài và hông ghế.

Đối chiếu nhanh ba lớp da hay bị gọi lẫn

Lớp phủ vừa là áo giáp vừa là gót chân Achilles

Toàn bộ tính cách của top-grain nằm ở lớp phủ màu mỏng trên bề mặt đã mài. Lớp đó chặn nước ngọt đổ ra, chặn dầu tóc thấm vào vùng tựa gáy, giữ màu ghế sau ba năm vẫn gần như lúc mới mua. Đổi lại, khi lớp phủ hỏng thì phần da bên dưới không có sắc tố thấm sâu để cứu vãn, nên vết hỏng hiện rõ như một mảng khác màu.

Lớp phủ hầu như không hỏng ngẫu nhiên. Nó hỏng ở đúng những chỗ dự đoán được: gờ trên tay vịn nơi cẳng tay tì mỗi ngày, mép trước mặt ngồi nơi đùi trượt qua khi đứng lên, và vùng tựa gáy tiếp xúc mồ hôi. Ba vị trí đó nên là nơi kiểm tra đầu tiên với sofa da đã qua sử dụng. Diễn tiến điển hình theo thứ tự: bóng loáng khác vùng xung quanh, bạc màu, nứt chân chim li ti, cuối cùng mới bong tróc thành mảng. Chặn ở giai đoạn nứt chân chim còn dễ xử lý; để tới lúc bong mảng thì phần lớn phải phục hồi bề mặt hoặc thay tấm.

Những cách gọi mơ hồ hay gặp khi mua

• “Da bò thật 100%”. Câu này đúng cả với split tráng nhựa, vì split cũng là da bò. Nó không cho biết lớp nào của tấm da, nên không nói lên điều gì về độ bền.
• “Da nhập khẩu Ý”. Có thể chỉ nơi thuộc da, nơi hoàn thiện, hoặc thương hiệu nhà cung cấp. Nên hỏi thẳng: lớp da nào, dày bao nhiêu, có chứng từ lô hàng không.
• Da thật chỉ ở chỗ ngồi. Nhiều bộ ghế dùng top-grain cho mặt ngồi và mặt tựa, còn lưng ngoài, hông và mặt dưới là da công nghiệp. Cách làm này hợp lệ nếu được nói rõ, nhưng thường bị lướt qua. Đó là lý do phải kiểm tra ba vị trí.
• Bảo hành “da” nhưng loại trừ bề mặt. Nhiều phiếu chỉ bảo hành đường may và khung, còn bong tróc, phai màu, nứt bề mặt nằm trong mục hao mòn tự nhiên.

Ai nên chọn top-grain

Hợp: gia đình có trẻ nhỏ hay làm đổ nước và bánh kẹo, vì lau bằng khăn ẩm vắt kiệt là gần như sạch. Hợp phòng khách kín, ánh sáng gián tiếp, cần cả bộ ghế đồng màu để ăn với nội thất. Hợp người thích màu ổn định, không muốn ghế đổi sắc theo năm tháng.

Nên cân nhắc: nhà nuôi chó mèo, vì móng vuốt rạch qua lớp phủ mỏng và vết rạch không mờ đi như trên full-grain sần. Nhà có cửa sổ hướng tây, nắng chiều rọi thẳng vào lưng ghế sẽ đẩy nhanh quá trình giòn và phai màu ở đúng dải bị chiếu. Phòng bật điều hòa liên tục, độ ẩm thấp kéo dài, tấm da mất dầu và dễ nứt chân chim ở nếp gấp. Cuối cùng, ai muốn ghế lên patina cổ điển sẽ thất vọng, vì lớp phủ sinh ra để chống lại chính điều đó.

Vài thói quen giữ được bề mặt lâu hơn

1. Kê ghế cách tường và cách nguồn nhiệt để mặt lưng thoáng khí.
2. Lau bụi hằng tuần bằng khăn cotton ẩm vắt kiệt rồi lau khô ngay.
3. Dưỡng bằng sản phẩm chuyên cho da phủ hai đến ba lần mỗi năm, thoa mỏng vào tay vịn, mép ngồi và vùng tựa gáy.
4. Tránh tuyệt đối cồn, nước rửa chén, khăn ướt em bé và bàn chải, vì chúng ăn mòn lớp phủ nhanh hơn nhiều so với việc ngồi.
5. Đảo vị trí đệm rời hằng tháng để một chỗ không chịu toàn bộ tải trọng.

Tóm lại, top-grain hợp với người muốn bề mặt da dễ sống chung hằng ngày, đổi lại phần vẻ thô mộc và khả năng lên màu của da nguyên bản. Biết trước nó hỏng ở đâu và hỏng theo kiểu nào thì dùng mười năm không khó.

Đọc thêm: da bọc sofa, so sánh da thật và da công nghiệp, xử lý sofa da bị xước, bảo quản sofa, phục hồi da sofa. Về lại chất liệu sofa.