Bảo quản sofa mây đúng cách: giữ độ ẩm sợi mây để tránh giòn gãy

Một tiếng “rắc” khô khốc phát ra từ tay vịn bộ sofa mây khi có người tì tay xuống để đứng dậy. Nhìn kỹ thì một nan mây ở mép ngoài đã nứt dọc theo thớ, tách thành hai mảnh mỏng như vảy. Bộ sofa mới dùng hơn ba năm, đặt trong phòng khách bật điều hòa gần như cả ngày, chưa từng dính nước, chưa từng bị va đập mạnh. Nó không hỏng vì bẩn, cũng không hỏng vì quá tải. Nó hỏng vì khát.

Sợi mây mất nước theo cách nào và vì sao nó nứt dọc thớ

Mây là thân cây leo hóa gỗ, thành phần chính là cellulose và lignin, bên trong có hệ mạch dẫn chạy dọc theo chiều thân. Sau khi thu hoạch, luộc, phơi và uốn tạo dáng, sợi mây vẫn giữ lại một lượng nước liên kết nằm trong vách tế bào. Chính lượng nước đó cho sợi tính dẻo, tức khả năng cong mà không gãy.

Khi không khí quanh sofa khô, nước trong vách tế bào bốc hơi ra ngoài cho tới khi cân bằng với môi trường. Vách tế bào co lại, các bó sợi cellulose bị kéo sát vào nhau. Vật liệu trở nên cứng hơn nhưng giòn hơn. Đến một ngưỡng, nó không còn chịu được biến dạng nữa: thay vì cong theo lực, nó tách dọc theo hướng thớ. Đó là lý do vết hỏng đặc trưng của mây khô luôn là vết nứt chạy dọc, khác hẳn vết gãy ngang do quá tải hay va đập.

Quá trình này diễn ra nhanh nhất ở đúng những chỗ mây đã bị uốn cong sẵn: tay vịn, mép ghế, các vòng quấn ở chân và điểm nối. Tại đó sợi đã mang sẵn ứng suất từ lúc tạo dáng, chỉ cần mất thêm một chút độ dẻo là nứt. Phần lưng tựa phẳng và các nan đan ở mặt bên thường vẫn còn nguyên trong khi tay vịn đã hỏng.

Ngưỡng độ ẩm an toàn cho sofa mây trong nhà

Sợi mây ứng xử gần giống đồ gỗ: vùng dễ chịu của nó nằm trong khoảng 45-65% độ ẩm tương đối. Đây là con số tham chiếu chung cho vật liệu gốc thực vật, không phải một tiêu chuẩn bắt buộc, nhưng đủ để định hướng.

Dưới khoảng 40% kéo dài nhiều tuần liền, sợi bắt đầu giòn. Trên khoảng 70-75% kéo dài, vấn đề đảo chiều: nấm mốc mọc trong khe đan, sợi mềm ra và mất lực căng, mặt ngồi võng xuống, khung tre hoặc gỗ bên trong dễ bị mọt. Bảo quản sofa mây vì vậy không phải là “càng ẩm càng tốt” mà là giữ cho nó không rơi khỏi dải giữa.

Ở miền Bắc, hai mối nguy đến từ hai đầu: mùa nồm cuối xuân đẩy độ ẩm lên rất cao, còn mùa đông hanh cộng với thiết bị sưởi kéo nó xuống rất thấp. Ở miền Nam, thủ phạm chủ yếu là điều hòa bật liên tục. Một chiếc ẩm kế điện tử nhỏ đặt cạnh sofa cho biết tình hình chính xác hơn nhiều so với cảm giác của bàn tay.

Về vị trí kê, có ba nguyên tắc đáng nhớ: cách miệng gió điều hòa khoảng hai mét trở lên, không kê sát mặt kính hứng nắng chiều, và chừa 10-15cm giữa lưng sofa với tường để không khí lưu thông. Nếu đang chọn chỗ đặt cho cả bộ, bài kiến thức bố trí phòng khách có thêm gợi ý về khoảng cách và luồng đi lại.

Lịch bảo dưỡng sofa mây theo chu kỳ

Bảng dưới áp dụng cho sofa mây tự nhiên đặt trong nhà, sử dụng hằng ngày. Sofa mây ngoài ban công hoặc sân vườn cần rút ngắn các mốc xuống khoảng một nửa.

Quy trình dưỡng ẩm sợi mây 8 bước

1. Chọn thời điểm. Ngày trời khô ráo, không mưa, không nồm. Tắt điều hòa trong phòng và mở cửa cho thoáng trước khi bắt đầu.
2. Hút bụi trước, luôn luôn. Dùng đầu chổi lông mềm, để lực hút ở mức thấp hoặc trung bình, đi theo chiều nan đan. Không tì miệng hút vào các nan mảnh vì lực hút mạnh có thể kéo bung mối đan.
3. Chải khe. Bàn chải lông mềm hoặc bàn chải đánh răng cũ cho các nút quấn và điểm nan giao nhau. Bụi kẹt trong khe vừa giữ ẩm cục bộ vừa là mầm mốc.
4. Lau ẩm. Khăn microfiber nhúng nước ấm pha vài giọt xà phòng trung tính, vắt đến mức bóp mạnh không ra nước. Lau từng đoạn ngắn khoảng 30-40cm rồi chuyển tiếp, không lau tràn cả mảng lớn.
5. Lau lại và thấm khô. Một lượt khăn chỉ thấm nước sạch để lấy hết xà phòng, rồi một lượt khăn khô. Chú ý không để giọt nước đọng lại ở nút buộc và chân ghế.
6. Để khô tự nhiên 2-3 giờ trong bóng râm, có gió nhẹ. Nếu dùng quạt thì để xa và ở tốc độ thấp. Tuyệt đối không phơi nắng và không dùng máy sấy.
7. Thoa dầu dưỡng. Dầu lanh đun sôi pha loãng với dầu khoáng theo tỉ lệ khoảng 1:1, hoặc sáp dưỡng gỗ dạng mềm. Thấm vào khăn cotton, thoa một lớp thật mỏng, tập trung vào tay vịn, mép ngoài, chân và các đoạn uốn cong.
8. Lau phần dầu thừa. Chờ 20-30 phút cho dầu thấm, rồi lau lại bằng khăn sạch cho tới khi sờ không còn dính. Để yên thêm khoảng 24 giờ trước khi ngồi mạnh. Khăn dính dầu lanh phải trải phẳng cho khô hẳn hoặc ngâm nước trước khi bỏ, vì dầu lanh vón cục trong thùng rác có thể tự sinh nhiệt và bốc cháy.

Dụng cụ và sản phẩm nên dùng, không nên dùng với mây

Riêng sơn PU phủ kín là trường hợp cần cân nhắc. Lớp phủ dày làm sợi mây gần như không trao đổi ẩm với không khí nữa, nhìn bóng đẹp trong năm đầu, nhưng khi nó rạn thì hơi ẩm lọt vào và không thoát ra được, dẫn tới mốc bên dưới lớp sơn. Với mây tự nhiên trong nhà, một lớp sáp hoặc dầu thấm thường an toàn hơn.

Bốn thao tác người dùng hay làm sai với sofa mây

Lau bằng khăn ướt sũng vì nghĩ đó là cấp ẩm. Nước tự do đọng ở mối nối làm bung keo và làm giãn dây buộc, sau đó bay hơi hết còn sợi thì vẫn khô như cũ. Cấp ẩm cho mây là chuyện của không khí trong phòng, không phải của cái khăn.

Đem ra ban công phơi nắng cho nhanh khô. Nắng gắt rút ẩm rất nhanh và rất không đều: mặt hướng nắng co nhiều hơn mặt khuất, sinh ra ứng suất kéo giữa hai phía và làm nứt. Tia cực tím còn làm bạc màu, làm đầu sợi tưa trắng ra.

Dùng dầu ăn để dưỡng cho tiết kiệm. Dầu thực vật dùng trong bếp sẽ bị ôi, tạo lớp dính nhớp bám bụi và sinh mùi khó chịu sau vài tuần. Rất khó tẩy sạch mà không làm hỏng bề mặt.

Kê sát tường và sát cửa kính. Sát tường thì mặt lưng không thoát ẩm, dễ mốc; sát kính hướng tây thì mỗi buổi chiều sofa lại chịu một đợt sấy khô. Hai lỗi này thường đi cùng nhau trong phòng khách hẹp và là lý do một bên sofa xuống cấp nhanh hơn hẳn bên còn lại.

Dấu hiệu cảnh báo sớm trước khi nan mây gãy

• Tiếng răng rắc khô khi ngồi xuống hoặc tì tay, ở bộ sofa trước đó vẫn im.
• Màu sáng bạc hoặc trắng phấn xuất hiện ở phía hứng nắng, trong khi phía khuất vẫn giữ màu cũ.
• Đầu sợi ở mép tay vịn tưa lên, sờ thấy nhám và hay móc vào quần áo.
• Một vùng nan đan bỗng lỏng hơn xung quanh, ấn xuống thấy lún khác thường.
• Nút quấn ở chân hoặc điểm nối bắt đầu bung, lộ đầu sợi bên trong.
• Vết nứt mảnh như sợi tóc chạy dọc theo thớ nan, thường thấy rõ khi soi đèn chếch.
• Ở chiều ngược lại: chấm đen li ti ở mặt dưới hoặc mùi ẩm mốc, nghĩa là môi trường đang quá ẩm.

Ba dấu hiệu đầu còn kịp xử lý bằng dưỡng ẩm và đổi vị trí kê. Từ dấu hiệu nứt trở đi thì đã là hư hỏng vật lý, cần xem mục khắc phục sự cố hoặc tính đến việc thay nan.

Mây tự nhiên và mây nhựa chăm khác nhau ở đâu

Hai loại này trông giống nhau trên ảnh nhưng đòi hỏi ngược nhau. Cách phân biệt nhanh: nhìn mặt cắt đầu nan. Mây tự nhiên có thớ và các lỗ mạch nhỏ, màu không đều tuyệt đối; sợi nhựa PE có mặt cắt đồng nhất, mép thường nhẵn do cắt nóng, và khi bẻ nhẹ thì đàn hồi trở lại chứ không kêu.

Mây nhựa không hút ẩm nên không giòn vì khô và không mốc. Đổi lại nó lão hóa vì tia cực tím: sau vài năm phơi nắng, sợi bạc màu, mất đàn hồi rồi nứt gãy đột ngột. Với mây nhựa, đừng thoa dầu dưỡng vì dầu không thấm mà chỉ nằm lại trên bề mặt và bám bụi. Việc cần làm là che nắng và rửa nhẹ bằng nước xà phòng loãng. Còn phần lõi bên trong thì cả hai loại đều thường dùng khung kim loại hoặc gỗ, nên vẫn phải kiểm tra khung sofa định kỳ.

Những gì bảo quản không cứu được

Cần nói thẳng phần này. Nan mây đã nứt dọc không liền lại được, dầu dưỡng chỉ giữ cho vết nứt không lan nhanh. Mốc đã ăn vào vách tế bào để lại vết sẫm gần như vĩnh viễn, tẩy mạnh thì mất luôn màu tự nhiên của sợi. Sofa mây đặt ngoài trời, dù chăm đúng cách, vẫn có tuổi thọ ngắn hơn đáng kể so với cùng bộ đó đặt trong nhà, vì nó chịu chu kỳ ẩm khô liên tục quanh năm.

Khi phần mây đan đã hỏng ở nhiều điểm chịu lực, phương án hợp lý thường không phải là dưỡng thêm mà là quấn lại đoạn hỏng, thay nan, hoặc giữ khung và làm mới phần ngồi. Nếu khung còn chắc mà chỉ mặt ngồi xuống cấp, tham khảo thêm dịch vụ bọc lại sofa; nếu vấn đề chủ yếu là bụi bẩn tích tụ lâu năm trong khe đan thì vệ sinh sofa chuyên nghiệp xử lý nhanh hơn tự làm. Biết lúc nào nên dừng việc bảo quản và chuyển sang sửa chữa cũng là một phần của việc giữ bộ sofa mây dùng được lâu.