Bảo quản cơ recliner: bôi trơn ray trượt và kiểm tra dây cáp đúng cách

Một chiếc ghế recliner trong phòng khách chung cư, dùng gần bốn năm. Thời gian đầu chỉ cần ngả lưng là bệ để chân bung ra gần như không tiếng động. Bây giờ phải dồn cả người ra sau, phía dưới phát ra tiếng “kịch” khô, và bên phải nhô lên chậm hơn bên trái chừng nửa giây.

Ghế vẫn chạy, không ai gọi đó là hỏng. Nhưng đó chính là lúc bộ cơ tự báo rằng lớp bôi trơn ban đầu đã hết và các khớp bắt đầu mài trực tiếp vào nhau. Bỏ qua thêm một năm, thứ phải thay không còn là chút chất bôi trơn mà là cả bộ khung cơ.

Bên dưới lớp bọc, cơ recliner gồm bốn nhóm chi tiết chịu lực

Muốn bảo quản đúng chỗ thì phải biết lực đi qua đâu. Phần cơ khí bên dưới chia thành bốn nhóm:

• Hệ thanh giằng chữ X: các thanh thép dẹt bắt chéo, nở ra khi bệ để chân bung, chịu toàn bộ trọng lượng người ngồi.
• Chốt xoay và bạc đệm: mỗi giao điểm thanh giằng là một chốt xoay, một bộ cơ thường có mười hai đến hơn hai mươi điểm.
• Ray trượt: rãnh thép dẫn hướng cho thân ghế trượt ra sau khi ngả.
• Dây cáp kéo và cần gạt: sợi cáp bọc vỏ nhựa nối tay gạt tới lẫy khóa. Ghế điện thì vị trí này là mô tơ và trục vít.

Ba nhóm đầu hỏng vì ma sát khô. Nhóm thứ tư hỏng vì mỏi và vì bị kéo sai cách. Đó là lý do phần bôi trơn và phần kiểm tra cáp phải tách riêng.

Chuỗi hỏng của cơ recliner luôn bắt đầu từ tiếng kêu

Trình tự gần như cố định: lớp mỡ từ nhà sản xuất khô dần, kim loại chạm kim loại phát ra tiếng kít, lỗ chốt xoay bị mài rộng, khớp rơ, lực phân bố lệch, cuối cùng thanh yếu nhất cong hoặc mối hàn nứt. Quãng từ tiếng kêu đầu tiên tới lúc gãy kéo dài rất lâu, đó chính là cửa sổ để can thiệp. Khi lỗ chốt đã rộng thì bôi trơn không đảo ngược được gì, chỉ làm tiếng kêu bớt đi trong khi khớp vẫn rơ.

Chọn chất bôi trơn: đặc hay loãng quyết định tuổi thọ lớp bôi

Sai lầm phổ biến nhất là dùng một bình xịt duy nhất cho mọi vị trí. Ray trượt và chốt xoay đòi hỏi khác nhau, và phần lớn bình xịt bán sẵn thuộc nhóm loãng: tẩy rỉ tốt nhưng bám kém.

Quy trình bôi trơn ray trượt và chốt xoay theo tám bước

1. Rút phích cắm nếu là ghế recliner điện, kể cả khi chỉ định lật ghế lên.
2. Trải bìa carton ra sàn rồi lật ngửa ghế. Ghế recliner nặng và lệch trọng tâm, nên làm hai người.
3. Kéo cơ ra vị trí mở hoàn toàn để lộ toàn bộ ray và các khớp.
4. Dùng bàn chải lông cứng khô quét sạch bụi dọc ray và quanh từng chốt xoay. Bôi trơn đè lên bụi cũ chỉ tạo ra chất mài mòn.
5. Chỗ nào có vệt rỉ nâu thì xịt dầu tẩy rỉ, chờ mười phút, chà bằng giẻ rồi lau khô.
6. Bôi mỡ đặc vào sáu điểm xoay quan trọng nhất: hai khớp gốc thanh giằng chữ X, hai khớp nối bệ để chân và hai chốt của lẫy khóa. Mỗi điểm một chấm bằng hạt đậu xanh, tán mỏng bằng tăm bông.
7. Xịt dầu silicone dọc ray trượt thành hai lượt mỏng thay vì một lượt dày, lau ngay phần văng ra ngoài rìa ray.
8. Dựng ghế lại, đóng mở hết hành trình bảy đến mười lần cho chất bôi trơn dàn đều, rồi lau lần cuối phần dư chảy xuống chân ghế.

Cả quy trình mất khoảng bốn mươi phút cho một ghế đơn, ghế băng ba chỗ có hai bộ cơ độc lập nên tốn gấp đôi.

Dây cáp kéo: ba dấu hiệu sờ được bằng tay trước khi cáp đứt

Cáp kéo là chi tiết ít ai nghĩ tới cho tới lúc tay gạt bỗng nhẹ bẫng và ghế không phản ứng. Trong lúc ghế đang lật ngửa, dành thêm năm phút cho ba việc:

1. Sờ dọc vỏ cáp. Vuốt ngón tay từ tay gạt tới chỗ cáp cắm vào lẫy khóa. Chỗ nào vỏ nhựa nứt, phồng hoặc lộ sợi thép là chỗ sắp đứt. Sợi thép tưa sẽ cào nhẹ vào tay, cảm giác rất rõ.
2. Kiểm tra độ chùng. Kéo tay gạt thật chậm: cáp phải căng lên và lẫy khóa nhả gần như tức thì. Nếu phải kéo một đoạn dài mới thấy lẫy nhúc nhích, cáp đã giãn hoặc đầu chốt lỏng khỏi ngàm.
3. Xem hướng đi của cáp. Cáp phải chạy theo đường cong mềm, không gập vuông góc, không vắt qua cạnh sắc và không cọ vào lò xo. Một điểm cọ nhỏ đủ cắt đứt cáp trong vài tháng.

Vỏ cáp không cần bôi trơn, nhưng nên nhỏ một giọt dầu silicone vào đầu chốt nơi cáp cắm vào lẫy khóa để chỗ đó không rỉ và kẹt.

Lịch kiểm tra cơ recliner theo mức độ sử dụng

Năm thói quen làm mòn cơ recliner nhanh nhất

• Ngồi lên bệ để chân khi bệ đang bung. Bệ tính cho tải của hai bàn chân, không phải cho người ngồi. Đây là nguyên nhân số một khiến thanh giằng cong.
• Đóng bệ để chân bằng cách đạp mạnh xuống. Cú đạp dồn toàn bộ lực xung vào lẫy khóa. Đóng đúng là ép từ từ bằng bắp chân hoặc dùng tay gạt.
• Ngả lưng bằng cách hất mạnh cả người ra sau. Cơ thiết kế cho lực đẩy đều, không cho lực giật.
• Kê ghế sát tường rồi ngả. Lưng ghế tì vào tường khiến hành trình bị chặn giữa chừng, lực dồn hết vào khớp. Chừa tối thiểu mười lăm centimet.
• Đổ dầu tràn lan cho chắc ăn. Dầu thừa thấm vào vải hoặc da, để lại vệt sẫm rất khó xử lý, xem thêm mục vệ sinh sofa.

Khi nào nên ngừng tự làm và gọi thợ

Có những dấu hiệu mà thêm dầu chỉ che giấu chứ không giải quyết:

• Ghế tự sập hoặc bệ để chân tự tụt khi đang ngồi. Lẫy khóa không còn giữ được, đây là lỗi an toàn.
• Thanh thép cong lệch rõ, hoặc có vết nứt chạy ngang mối hàn.
• Một bên bung, một bên đứng yên. Thường là cáp đứt hoặc chốt đồng bộ gãy.
• Ghế điện có mùi khét, mô tơ chạy ù mà ghế không nhúc nhích. Ngắt điện, không tự tháo mô tơ.
• Đã bôi trơn đầy đủ mà tiếng kêu vẫn y nguyên, nghĩa là lỗ chốt đã mài rộng.

Giới hạn thật của việc tự bảo quản cơ recliner

Bôi trơn đều đặn kéo dài tuổi thọ bộ cơ nhưng không biến nó thành vĩnh cửu. Mọi chi tiết có hành trình lặp lại đều có giới hạn số lần đóng mở. Tự bôi trơn cũng không xử lý được ba thứ: lỗ chốt đã rơ, lò xo mất đàn hồi và mô tơ điện đã yếu. Một số bộ cơ giá rẻ dùng thép mỏng nên khớp rơ chỉ sau hai đến ba năm dù bảo quản đúng cách, và khi đó thay cụm cơ hợp lý hơn sửa chắp vá.

Phần tự làm được vẫn rất đáng làm: giữ khớp không mài khô, phát hiện cáp tưa trước khi nó đứt, và biết lúc nào vấn đề đã vượt tầm tay. Nếu khung và lớp bọc cũng xuống cấp cùng lúc, hãy cân nhắc giữa thay cơ đơn thuần với bọc lại toàn bộ.