Bố trí ánh sáng quanh sofa: ba lớp sáng và độ cao đèn đọc sách

Ngồi tựa hẳn lưng vào sofa, mắt của một người cao 1m60 đến 1m70 nằm ở độ cao chừng 105 đến 115 cm tính từ mặt sàn. Đó là con số cần nhớ trước khi mua bất kỳ chiếc đèn nào cho khu vực này, bởi mọi nguồn sáng nằm trong dải độ cao đó mà không được che chắn đều sẽ đi thẳng vào võng mạc người ngồi.

Phần lớn đèn phòng khách được chọn theo kiểu dáng và theo chỗ còn trống trong phòng. Hệ quả là buổi tối bật hết đèn lên mà vẫn phải nheo mắt khi đọc, hoặc ngược lại, phòng sáng trưng nhưng ngồi một lúc thì thấy nhức đầu. Cả hai đều là vấn đề bố trí chứ không phải vấn đề công suất bóng.

Ba lớp sáng quanh sofa: nền, đọc sách và điểm nhấn

Khu vực sofa phải phục vụ ít nhất ba hoạt động khác nhau trong cùng một buổi tối: trò chuyện, đọc hoặc làm việc trên laptop, và xem phim. Ba hoạt động đó cần ba mức sáng khác nhau, nên giải pháp không phải một đèn mạnh mà là ba lớp sáng chồng lên nhau, bật tắt độc lập.

Lớp nền: quầng sáng phủ đều lòng phòng

Lớp nền là mức sáng tối thiểu để đi lại an toàn và nhìn rõ mặt người đối diện. Nguồn thường là đèn trần, đèn âm trần hoặc đèn hắt trần. Đặc điểm quan trọng của lớp này là mềm và không có bóng đổ gắt. Nếu dùng đèn âm trần, tránh đặt một bóng thẳng đứng ngay trên đầu chỗ ngồi vì tia sáng dọc tạo bóng sâu dưới hốc mắt và mũi, khiến khuôn mặt người ngồi trông mệt mỏi. Đẩy các bóng ra cách mép sofa ít nhất 40 đến 60 cm về phía trước rồi để ánh sáng đi chéo xuống sẽ dễ chịu hơn nhiều.

Lớp đọc sách: vũng sáng cục bộ trên trang giấy

Đây là lớp bị bỏ quên nhiều nhất. Nhiệm vụ của nó rất hẹp: rọi sáng một vùng đường kính khoảng 60 đến 80 cm ngay trước ngực người ngồi, đủ để đọc chữ nhỏ mà không cần đưa sách lên gần mắt. Nguồn phải đặt lệch sang một bên và hơi lùi về phía sau vai, để chính người ngồi không đổ bóng lên trang sách. Với người thuận tay phải, đèn đặt phía sau vai trái cho kết quả tốt hơn vì bàn tay cầm bút hoặc lật trang không cắt ngang chùm sáng.

Lớp điểm nhấn: ánh sáng hắt lên bề mặt

Lớp thứ ba không dùng để nhìn mà để giảm tương phản. Khi chỉ có một vũng sáng mạnh giữa phòng tối, đồng tử phải liên tục co giãn mỗi lần đưa mắt ra ngoài vùng sáng, và đó là nguyên nhân trực tiếp gây mỏi mắt sau một tiếng đọc. Một dải đèn hắt lên bức tường sau lưng sofa, một đèn rọi tranh, hoặc đơn giản là một đèn bàn công suất nhỏ ở góc phòng đủ để kéo độ sáng nền lên và làm dịu chênh lệch này.

Độ cao đèn đọc sách đo từ vai người ngồi, không phải từ sàn

Thông số ghi trên hộp đèn luôn là chiều cao tổng tính từ chân đèn. Nhưng cái quyết định trải nghiệm lại là quan hệ giữa mép dưới chụp đèn và vai người ngồi. Nguyên tắc hình học rất đơn giản: mép dưới chụp phải thấp hơn tầm mắt để che khuất bóng đèn, đồng thời cao hơn vai đủ để chùm sáng tỏa xuống trang sách chứ không bị vai chắn.

Với một chiếc sofa có mặt ngồi cao khoảng 40 đến 45 cm, vai người ngồi nằm ở khoảng 95 đến 105 cm so với sàn, còn mắt ở khoảng 105 đến 115 cm. Từ đó suy ra vùng an toàn cho mép dưới chụp đèn là khoảng 100 đến 125 cm tính từ sàn. Đây là khoảng tham chiếu rút ra từ nhân trắc thông dụng, không phải một tiêu chuẩn bắt buộc, và cần chỉnh lại nếu người dùng chính cao hoặc thấp hơn mức trung bình, hoặc nếu sofa có mặt ngồi lún sâu.

Đèn cây đứng cạnh tay vịn

Phù hợp nhất cho sofa không có bàn phụ. Đế đèn nên cách mép ngoài tay vịn khoảng 10 đến 20 cm để không vướng chân, thân đèn lùi về sau mặt trước tay vịn chừng 20 đến 30 cm. Ưu điểm của loại đèn cây có cần gập là chỉnh được góc chiếu theo tư thế ngồi, thay vì bắt người ngồi phải dịch chuyển theo đèn.

Đèn bàn trên bàn góc

Ở phương án này chiều cao đèn phụ thuộc chiều cao bàn. Cộng chiều cao mặt bàn với chiều cao đèn để ra tổng, rồi đối chiếu với vùng 100 đến 125 cm. Một chiếc bàn góc cao 55 cm cần chiếc đèn cao khoảng 45 đến 65 cm là vừa. Rất nhiều trường hợp chói mắt bắt nguồn từ việc mua đèn bàn cao 70 cm rồi đặt lên bàn cao 60 cm.

Đèn tường và đèn thả sau lưng sofa

Đèn tường gắn phía sau lưng sofa nên đặt cao hơn mặt lưng sofa ít nhất 30 cm và chọn loại chiếu xuống hoặc chiếu hai chiều, tránh loại tỏa ngang. Đèn thả trần thì mép dưới chao nên dừng ở khoảng 130 đến 150 cm so với sàn khi treo cạnh sofa, đủ cao để người đứng dậy không va đầu nhưng vẫn dồn được ánh sáng xuống vùng ngồi.

Quy trình tám bước dựng ba lớp sáng cho một bộ sofa

1. Ngồi vào đúng chỗ hay ngồi nhất, tựa lưng bình thường, nhờ người khác đo chiều cao vai và chiều cao mắt so với sàn. Ghi lại hai con số này.
2. Xác định hoạt động chính diễn ra trên sofa vào buổi tối: đọc, xem phim hay tiếp khách. Hoạt động chính quyết định lớp nào được đầu tư mạnh nhất.
3. Đánh dấu hướng thuận tay của người dùng chính để chọn bên đặt đèn đọc, ưu tiên phía đối diện tay thuận.
4. Kiểm tra vị trí ổ cắm hiện có. Nếu ổ cắm nằm xa, tính trước phương án đi dây sát chân tường thay vì kéo dây băng qua lối đi.
5. Lắp lớp nền trước và chỉ lớp nền. Ngồi thử vào buổi tối để cảm nhận mức sáng gốc trước khi thêm bất cứ đèn nào.
6. Thêm đèn đọc, đặt tạm ở vị trí dự kiến rồi ngồi xuống ngước thẳng lên. Nếu nhìn thấy bóng đèn hoặc mặt trong chụp sáng rực, hạ đèn xuống hoặc đổi chụp sâu hơn.
7. Thêm lớp điểm nhấn ở mức yếu nhất chấp nhận được, thường là nguồn sáng hắt lên tường. Tăng dần cho tới khi mắt không còn cảm giác nhảy sáng khi rời trang sách.
8. Bố trí công tắc hoặc phích cắm sao cho mỗi lớp bật tắt riêng. Nếu ba lớp cùng chung một công tắc thì toàn bộ công sức phân lớp bị vô hiệu.

Ánh sáng và chất liệu bọc: da phản xạ khác vải

Cùng một chiếc đèn đặt cạnh hai bộ sofa khác nhau sẽ cho kết quả khác nhau. Bề mặt da bóng phản xạ ánh sáng theo hướng gương, tạo ra một vệt sáng chói trên mặt ngồi hoặc trên tay vịn khi nhìn từ góc nhất định. Với sofa bọc da, nên đẩy nguồn sáng lên cao hơn và chếch hơn để vệt phản xạ rơi ra ngoài tầm nhìn của người đối diện. Chi tiết về đặc tính bề mặt có ở chuyên mục da bọc sofa.

Vải nhung và vải bố thì ngược lại, chúng hấp thụ và tán xạ ánh sáng nên vùng ngồi trông tối hơn thực tế. Sofa bọc vải tối màu thường cần lớp nền nhỉnh hơn một chút so với sofa sáng màu trong cùng diện tích phòng. Tham khảo thêm tại mục vải bọc sofa.

Sai lầm đặt đèn gây chói vào mặt người ngồi

Chói không đồng nghĩa với sáng quá. Chói xảy ra khi mắt nhìn thấy trực tiếp một điểm sáng có độ sáng cao hơn hẳn nền xung quanh. Một bóng đèn 5W lộ ruột trong phòng tối gây khó chịu hơn nhiều so với một đèn công suất gấp ba lần nhưng được che kín.

• Chụp đèn quá nông so với tầm mắt. Nhiều mẫu đèn cây có chao hình nón ngược, khi đứng nhìn thì kín nhưng khi ngồi lún vào sofa lại lộ toàn bộ bóng. Cách thử: ngồi đúng tư thế thường ngồi rồi nhìn thẳng vào đèn. Thấy bóng là chói.
• Đèn đặt đối diện chỗ ngồi thay vì cạnh chỗ ngồi. Một đèn sàn ở góc phòng phía trước sofa sẽ nằm ngay trong tầm nhìn ngoại vi suốt buổi tối. Nó không đủ để đọc mà lại đủ để làm mỏi mắt.
• Bóng trần lộ ra dưới chao mỏng. Chao vải mỏng màu sáng nhìn ban ngày rất đẹp nhưng khi bật lên thì toàn bộ chao biến thành một khối sáng lớn, đúng vào tầm mắt người ngồi.
• Đặt đèn phía sau màn hình tivi. Nguồn sáng nằm ngay sau vùng nhìn tập trung tạo tương phản mạnh nhất có thể, khiến mắt phải chống chọi liên tục trong suốt bộ phim. Nếu muốn có sáng nền cho tivi, hãy hắt ánh sáng lên tường phía sau chứ đừng để nguồn lộ ra.
• Gương treo đối diện đèn. Đây là dạng chói gián tiếp hay bị bỏ sót. Một tấm gương hoặc mặt kính tủ đối diện đèn sẽ tạo ra nguồn sáng thứ hai đúng tầm mắt. Cách kiểm tra là ngồi vào chỗ và quét mắt một vòng quanh phòng khi đã bật hết đèn.
• Đèn quá gần khiến một bên mặt sáng, một bên tối. Khi đèn đặt sát chưa tới 30 cm cạnh đầu, chênh lệch sáng giữa hai nửa khuôn mặt lớn tới mức gây khó chịu khi trò chuyện. Lùi đèn ra và nâng cao lên là đủ khắc phục.

Cách kiểm chứng cuối cùng không cần thiết bị đo: tắt hết đèn, ngồi vào sofa hai phút cho mắt quen tối, rồi bật lần lượt từng lớp một. Lớp nào khiến bạn phản xạ chớp mắt hoặc hơi nghiêng đầu tránh là lớp đó đang đặt sai. Thêm gợi ý về sắp xếp không gian ngồi tại chuyên mục bố trí sofa và các mốc kích thước liên quan tại kích thước sofa.