Chất liệu
Khung sofa gỗ tần bì
Nghiêng một thanh sồi ra ánh sáng sẽ thấy những vệt tia gỗ lấp lánh vắt ngang thớ. Thanh tần bì gần như không có vệt đó — và khác biệt không dừng lại ở bề mặt.
Đặt cạnh nhau hai thanh gỗ đã bào phẳng, một là tần bì, một là sồi, rồi nghiêng chúng ra phía cửa sổ. Trên mặt sồi sẽ hiện lên những vệt sáng ngắn nằm vắt ngang thớ, lấp lánh và đổi độ sáng khi bạn xoay góc nhìn — đó là tia gỗ. Mặt tần bì gần như không có vệt nào như vậy. Đây là khác biệt dễ thấy nhất giữa hai loại gỗ bị nhầm lẫn nhiều nhất trong nhóm khung sofa, và nó là cửa ngõ dẫn tới những khác biệt sâu hơn: cách hai loại gỗ này chịu uốn, cách chúng phản ứng với đinh vít kim loại, và cách chúng già đi khi phòng ẩm.
Cùng vân thô, cùng nhóm gỗ cứng, nhưng không thay thế được nhau
Tần bì và sồi giống nhau đến mức đó vì cùng thuộc kiểu gỗ có mạch xếp thành vòng: phần gỗ mọc đầu mùa có các lỗ mạch lớn, phần mọc cuối mùa đặc và tối hơn. Kết quả là cả hai đều cho vân đậm, rõ, chạy thành dải rộng, sờ vào thấy hơi nhám dù đã đánh bóng. Khi cả hai được phủ một lớp màu tối, người mua rất khó phân biệt bằng mắt thường.
Nhưng khi để mộc hoặc phủ trong, hai loại gỗ tách ra ngay. Tần bì có màu nhạt và đều, ngả kem hoặc nâu sáng. Sồi có nền màu ấm hơn, tùy nhóm mà ngả nâu vàng hoặc phớt hồng, và luôn kèm những vệt tia gỗ mà tần bì không có. Chỉ riêng chi tiết tia gỗ đã đủ để phân biệt trong đa số trường hợp, kể cả khi bạn không mang theo dụng cụ gì.
Đối chiếu hai loại gỗ ở những điểm thực sự chạm tới bộ khung
| Tiêu chí | Tần bì | Sồi |
|---|---|---|
| Tia gỗ trên bề mặt | Rất nhỏ, gần như không thấy | Rõ, tạo vệt sáng lấp lánh khi xoay góc nhìn |
| Màu tự nhiên | Nhạt, đều, ngả kem tới nâu sáng | Ấm hơn, nâu vàng hoặc phớt hồng tùy nhóm |
| Độ cứng bề mặt | Cùng hạng với sồi, chênh lệch nhỏ | Cùng hạng với tần bì, chênh lệch nhỏ |
| Chịu va đập, chịu rung | Nổi trội nhờ tính đàn hồi cao | Tốt nhưng giòn hơn khi làm thanh mảnh |
| Uốn cong bằng hơi nước | Rất thuận, ít nứt gãy | Uốn được nhưng khó tính hơn |
| Hàm lượng tanin | Thấp, ít gây vết đen quanh kim loại | Cao, dễ tạo vết xanh đen khi gặp sắt và ẩm |
| Tỷ lệ dác gỗ trong thanh | Cao, cần sấy và xử lý kỹ | Thấp hơn, lõi gỗ chiếm phần lớn |
| Chịu ẩm kéo dài | Kém, không hợp nơi ẩm | Tốt hơn, đặc biệt ở nhóm sồi mạch bị bịt kín |
| Ăn màu nhuộm | Đều màu, ít loang | Tia gỗ ăn màu khác phần còn lại, dễ lộ vệt |
| Mức giá tương đối | Thường thấp hơn hoặc ngang sồi tùy nguồn | Thường ngang hoặc cao hơn tần bì |
Điểm cần rút ra từ bảng này không phải là loại nào thắng, mà là hai loại gỗ mạnh ở hai chỗ khác nhau. Sồi thắng ở khả năng chịu ẩm và ở tỷ lệ lõi gỗ. Tần bì thắng ở độ dẻo dai và ở sự đồng đều bề mặt. Bộ khung nào cần cái gì thì chọn theo cái đó.
Độ dẻo dai — lý do tần bì xuất hiện ở những tay vịn cong
Trong các nghề dùng gỗ để chịu lực đột ngột, tần bì là cái tên quen thuộc: cán công cụ, gậy thể thao, khung ghế uốn. Gỗ này hấp thụ lực va đập rồi trả về mà ít nứt, thay vì gãy giòn. Đặc tính đó chuyển sang khung sofa theo hai cách cụ thể.
Thứ nhất là những chi tiết cong. Một tay vịn uốn liền khối, một thanh lưng bo tròn, một chân ghế vuốt thon và hơi choãi — những hình dạng này nếu làm bằng cách hấp hơi nước rồi ép khuôn sẽ bền hơn nhiều so với cắt từ tấm phẳng theo đường cong, vì thớ gỗ chạy liên tục theo hình thay vì bị cắt ngang. Tần bì chịu kiểu gia công này rất thuận.
Thứ hai là những thanh mảnh. Sofa chân cao, khung lộ, đường nét gọn thường có các thanh tiết diện nhỏ. Ở kích thước đó, cái đáng sợ không phải là móp mà là nứt sau nhiều năm chịu người ngồi xuống đứng lên, và gỗ đàn hồi cao có lợi thế rõ. Nếu bạn đang nhìn một mẫu sofa băng chân cao khung lộ, tần bì là vật liệu hợp lý cho phần chân và tay vịn.
Chuyện tanin và những vết đen quanh đầu ốc
Đây là khác biệt ít được nói tới nhưng nhìn thấy được sau vài năm sử dụng. Sồi chứa nhiều tanin; khi tanin gặp sắt và một chút ẩm, phản ứng tạo ra vết xanh đen loang quanh điểm tiếp xúc. Trên khung sofa, điểm tiếp xúc kim loại có ở khắp nơi: ốc liên kết góc, ghim bắn vải, kẹp giữ dây đàn hồi, bản lề ở sofa giường. Nếu xưởng dùng đúng loại vít mạ hoặc thép không gỉ thì không sao, nhưng khi có sai sót, gỗ sồi sẽ hiện vết còn tần bì thì gần như không.
Đổi lại, chính lượng tanin thấp khiến tần bì thiếu đi một phần khả năng tự kháng nấm mốc — một đặc tính vật liệu hiếm khi chỉ tốt hoặc chỉ xấu.
Ba giới hạn thật của tần bì, nói thẳng
- Phần lớn thanh gỗ là dác, không phải lõi. Ở cây tần bì, phần lõi sẫm màu chiếm tỷ lệ nhỏ, nên gỗ xẻ ra chủ yếu là dác gỗ màu sáng. Dác gỗ kém bền tự nhiên và hấp dẫn côn trùng đục thân hơn. Điều này khiến chất lượng khâu sấy và xử lý bảo quản của xưởng trở thành yếu tố quyết định, quan trọng hơn cả tên gỗ ghi trên phiếu.
- Không chịu được ẩm kéo dài. Tần bì không phải gỗ cho nơi ẩm ướt. Kê sát tường bị thấm, đặt trên nền hay đọng nước, hoặc phòng bí không thoáng lâu ngày đều là môi trường bất lợi. Sồi trắng có mạch gỗ bị bịt kín nên chịu tình huống này tốt hơn hẳn.
- Mạch gỗ lớn cần trám nếu muốn mặt mịn. Vân thô đẹp ở phong cách mộc, nhưng muốn một tay vịn nhẵn tuyệt đối thì phải qua công đoạn trám mạch trước khi sơn. Bỏ bước này, mặt gỗ còn cảm giác rỗ nhẹ khi rà tay và bụi dễ bám trong rãnh mạch.
Bốn điều hay bị nói sai về loại gỗ này
- Tần bì là gỗ hạng thấp so với sồi. Không đúng ở mặt kỹ thuật. Về độ cứng và khả năng giữ ốc vít, hai loại nằm cùng hạng. Khoảng cách giá giữa chúng phản ánh nguồn cung và thị hiếu nhiều hơn phản ánh chất lượng cơ học.
- Gỗ sáng màu nghĩa là gỗ non hoặc gỗ chưa đủ tuổi. Màu sáng của tần bì là màu của loài, không liên quan tới tuổi cây. Ngược lại, một thanh tần bì có mảng sẫm bất thường mới là thứ nên hỏi kỹ, vì đó có thể là phần lõi lẫn vào hoặc dấu vết xử lý nhiệt.
- Khung ghi tần bì thì toàn bộ khung là tần bì. Phần lớn khung sofa gồm phần lộ và phần ẩn dùng vật liệu khác nhau. Chuyện này bình thường và hợp lý về kỹ thuật, chỉ trở thành vấn đề khi người bán không nói rõ.
- Đã là gỗ cứng thì không cần siết lại ốc. Mọi khung gỗ đều nới lỏng nhẹ theo mùa vì gỗ co giãn theo độ ẩm không khí. Nếu khung bắt đầu kêu, xem thêm nhóm bài khắc phục sự cố sofa trước khi nghĩ tới việc đổi sofa.
Bảy bước soi một bộ khung ghi là tần bì
- Nghiêng mặt gỗ ra nguồn sáng và tìm tia gỗ. Không thấy vệt sáng ngắn vắt ngang thớ thì nhiều khả năng đúng là tần bì; thấy rõ thì đó là sồi hoặc gỗ có tia gỗ lớn khác.
- Nhìn độ đồng đều màu trên cùng một thanh. Tần bì thường đều màu. Mảng sẫm loang lổ trong một thanh là điểm cần hỏi lại.
- Rà tay ngang thớ để cảm nhận mạch gỗ. Cảm giác nhám rất nhẹ theo chiều dọc vân là bình thường với gỗ mạch vòng. Nếu bạn muốn mặt mịn tuyệt đối, hỏi xưởng có trám mạch không.
- Cúi xuống nhìn gầm và mặt sau. Đây là nơi trung thực nhất của mọi bộ khung. Màu và vân ở đó khác hẳn phần bên ngoài nghĩa là tần bì chỉ nằm ở phần lộ.
- Kiểm tra bốn góc chịu lực. Mộng ăn sâu vào nhau bền hơn liên kết chỉ dựa vào vít bắt xuyên, bất kể tên gỗ. Chỗ này quyết định tuổi thọ nhiều hơn vật liệu.
- Dồn lực xuống tay vịn và lắc nhẹ. Khung tốt truyền lực xuống chân mà không xoắn, không kêu. Tay vịn nhúc nhích so với thân là vấn đề kết cấu, không phải vấn đề loại gỗ.
- Hỏi ba câu và ghi lại câu trả lời. Gỗ đã sấy chưa và xử lý chống mối mọt thế nào; phần ẩn dùng vật liệu gì; xử lý ra sao nếu mộng lỏng trong hạn bảo hành. Xem thêm kinh nghiệm chọn mua sofa để chuẩn bị câu hỏi.
Tần bì hợp với kiểu khung nào
Tần bì phát huy tốt nhất ở những bộ khung mà gỗ vừa phải chịu lực vừa phải lộ ra để nhìn. Cụ thể là ba nhóm sau.
Khung lộ chân cao, đường nét gọn. Đây là sân nhà của tần bì. Chân thon, tay vịn mảnh, thanh viền lưng nhỏ — tất cả đều cần một loại gỗ không gãy giòn ở tiết diện nhỏ. Màu sáng đều của nó cũng hợp với hướng trang trí nhẹ nhàng, sáng sủa, nơi người ta để gỗ mộc hoặc phủ trong thay vì nhuộm tối.
Chi tiết cong uốn liền khối. Tay vịn vòng, thanh lưng bo, chân choãi cong. Nếu bộ sofa bạn thích có những đường cong này ở phần khung lộ, tần bì là lựa chọn vật liệu đúng chứ không phải phương án tiết kiệm.
Bộ xương chịu lực ẩn dưới lớp bọc. Ở vai trò này, tần bì làm tốt công việc của một gỗ cứng thông thường: giữ ốc vít chắc, chịu rung tốt, ăn keo tốt. Bạn không nhìn thấy nó, nên màu và vân không còn quan trọng, chỉ còn độ khô của gỗ và kiểu liên kết là đáng quan tâm.
Ngược lại, có hai tình huống nên cân nhắc vật liệu khác: khi bạn muốn tông nâu sẫm sâu ngay từ bản chất gỗ chứ không qua nhuộm, và khi vị trí kê sofa có nguy cơ ẩm kéo dài như phòng tầng trệt hay bị hắt nước. Bạn có thể đối chiếu tiếp các phương án trong mục khung sofa và nhóm chất liệu sofa trước khi chốt.