Không gian
Sofa cho gác lửng: chọn theo chiều cao thông thủy và sức chịu của sàn gác
Gác lửng ép bộ ghế từ hai phía: trần đè xuống đầu người ngồi, sàn gác thì không gánh được mọi thứ bạn muốn kê lên. Chọn ghế cho gác lửng là chọn trong hai giới hạn đó.
Gác lửng sinh ra từ một phép chia: tầng trệt vốn cao được cắt làm hai, phần dưới giữ vai trò sinh hoạt chính, phần trên thành một sàn phụ đủ chỗ đặt giường, bàn làm việc hoặc một góc ngồi. Phép chia đó để lại hai ràng buộc mà bất kỳ bộ ghế nào leo lên gác cũng phải chịu: khoảng trống trên đầu mỏng đi rõ rệt, và mặt sàn dưới chân không còn là bản bê tông toàn khối như tầng dưới.
Vì sao góc ngồi trên gác lửng không giống góc ngồi dưới tầng trệt
Dưới tầng trệt, người ta chọn sofa theo diện tích và theo hướng nhìn ra cửa. Trên gác lửng, hai tiêu chí đó lùi xuống hàng thứ yếu. Thứ chi phối là chiều cao thông thủy còn lại sau khi trừ bề dày sàn gác, và là sức chịu của kết cấu đỡ sàn.
Gác lửng cũng khác ở tính chất sử dụng. Đây hiếm khi là nơi tiếp khách chính thức mà thường là chỗ nằm đọc, xem phim, ngủ trưa. Vì vậy bộ ghế hợp gác lửng thường nhỏ hơn kỳ vọng ban đầu của gia chủ ít nhất một cỡ.
Thêm một điểm: gác lửng gần mái nhất nên cũng nóng nhất. Nếu trên gác không có điều hòa, mặt ngồi bọc da tổng hợp sẽ bí hơn hẳn so với khi đặt cùng bộ ghế đó ở tầng trệt, nên nhiều nhà chọn bọc vải cho gác dù dưới nhà đang dùng da.
Trần gác đè xuống: đo phần trống trên đầu trước khi đo chỗ để ghế
Chiều cao thông thủy trên gác lửng là khoảng cách từ mặt sàn gác lên trần hoặc lên đáy mái. Con số này thay đổi theo từng công trình, thường chỉ vừa đủ để người lớn đứng thẳng mà không phải cúi. Khi đã ngồi, phần trống trên đầu vẫn quan trọng vì mắt người rất nhạy với vật cản ngang tầm nhìn.
Lưng tựa là bộ phận gây cản nhiều nhất. Một lưng tựa cao trên gác lửng tạo ra bức tường mềm chắn ngang giữa gác, chia phần không gian đã hẹp thành hai mảng nhỏ hơn. Hạ lưng tựa xuống cho phép ánh sáng và tầm nhìn chạy suốt từ đầu hồi tới lan can, khiến gác đọc ra như một mặt phẳng liền thay vì một hộp bị chia.
Hạ lưng tựa có cái giá của nó và cần nói thẳng: ghế lưng thấp đỡ vai kém hơn. Người ngồi thẳng lưng làm việc lâu sẽ mỏi cổ vì không có điểm tựa cho gáy. Bù lại được bằng gối tựa rời đặt sau lưng, hoặc bằng cách chấp nhận rằng góc gác lửng dành cho tư thế ngả người chứ không phải tư thế ngồi làm việc. Nếu gác lửng là chỗ làm việc chính, một chiếc ghế làm việc riêng vẫn cần thiết, sofa không thay thế được.
Bề cao mặt ngồi cũng đáng cân nhắc: hạ mặt ngồi xuống gần sàn thì nới thêm phần trống trên đầu, nhưng người lớn tuổi hoặc người đau khớp gối sẽ khó đứng lên. Trong nhà nhiều thế hệ, đây là điểm phải hỏi trước chứ không nên quyết theo thẩm mỹ.
Sàn gác gánh được tới đâu: cân bộ ghế trước khi khiêng lên
Đây là phần dễ bị bỏ qua nhất và cũng có hậu quả nặng nhất. Sàn gác lửng được làm theo nhiều cách: đổ bê tông cốt thép có dầm, đổ bê tông nhẹ trên sàn deck, dựng khung thép hình rồi lát tấm xi măng sợi, hoặc lát ván gỗ trên hệ dầm gỗ. Mỗi cách có khả năng chịu tải riêng, và con số đó nằm trong hồ sơ kết cấu của chính căn nhà chứ không có mức chung cho mọi trường hợp.
Trọng lượng một bộ ghế không chỉ là trọng lượng lúc mua. Cần cộng thêm số người ngồi cùng lúc, gối, chăn, và đôi khi cả bàn trà cùng tủ nhỏ kê sát bên. Một bộ ghế góc lớn cộng ba người ngồi tạo ra tải tập trung tại một điểm giữa nhịp sàn, khác hẳn với tải phân bố đều mà người ta hình dung.
Vài nguyên tắc thực dụng khi chưa tra được số liệu kết cấu:
- Ưu tiên các món rời: hai ghế đơn và một đôn nhẹ dàn tải tốt hơn một khối góc nặng đặt chụm một chỗ.
- Kê ghế sát mép sàn, gần tường chịu lực hoặc gần dầm biên, thay vì đặt chính giữa nhịp.
- Tránh khung gỗ đặc kết hợp đệm lò xo túi nếu gác dùng hệ dầm gỗ hoặc khung thép nhẹ; khung rỗng và đệm mút cho khối lượng thấp hơn nhiều.
- Nếu sàn rung nhẹ khi có người đi lại, đó là dấu hiệu cần hỏi lại đơn vị thi công trước khi thêm bất cứ đồ nặng nào.
Với gác dựng thêm sau này, không nằm trong thiết kế gốc, chọn ghế nhẹ không còn là gợi ý phong cách mà là ràng buộc kỹ thuật.
Cầu thang lên gác lọc bớt danh sách ghế có thể mua
Nhiều bộ ghế bị trả lại không phải vì không hợp gác, mà vì không lên nổi tới gác. Cầu thang dẫn lên gác lửng thường hẹp, dốc, có bậc xoay và chiếu nghỉ gấp khúc sát trần. Chiều cao trần ngay đầu cầu thang là chỗ hay bị bỏ sót nhất khi đo, vì nó thấp hơn hẳn phần còn lại của gác.
Hãy đo lọt lòng bậc thang, khoảng trống giữa tay vịn và tường, chiều cao từ mũi bậc lên trần tại chỗ xoay và bề rộng lỗ mở lên gác, rồi so với kích thước thùng hàng chứ không so với kích thước ghế. Cách gọn nhất cho gác lửng là chọn loại tháo rời được: ghế module, chân vặn, lưng tựa tháo khỏi khung. Hướng dẫn đo chi tiết có ở phần đo trước khi mua, còn phương án đưa hàng lên tầng cao nằm ở mục vận chuyển.
Đối chiếu kiểu gác lửng với dáng ghế nên chọn
| Đặc điểm gác lửng | Dáng ghế nên ưu tiên | Điểm phải chấp nhận |
|---|---|---|
| Trần rất thấp, phải cúi khi đứng | Ghế bệt hoặc sofa mặt ngồi thấp, lưng tựa mảnh | Khó đứng dậy với người lớn tuổi |
| Trần vừa đủ đứng thẳng | Sofa lưng thấp, tay vịn mỏng hoặc không tay | Ít điểm đỡ gáy khi ngồi lâu |
| Gác khung thép, ván lát nhẹ | Ghế đơn rời, đôn, khung rỗng đệm mút | Không có chỗ nằm dài cho hai người |
| Gác bê tông có dầm, nhịp ngắn | Sofa đôi hoặc sofa góc cỡ nhỏ tháo rời | Chiếm gần hết mặt bằng gác |
| Gác dùng làm chỗ ngủ phụ | Sofa giường loại gấp nhẹ | Cơ cấu gấp làm tăng khối lượng |
| Gác có lan can thấp nhìn xuống nhà | Ghế quay lưng vào tường, lưng thấp hơn lan can | Mất hướng ngồi đẹp nhất nếu bố trí sai |
Bảy bước làm trước khi chốt bộ ghế cho gác
- Đo chiều cao từ mặt sàn gác lên trần tại ba vị trí: giữa gác, sát đầu cầu thang và chỗ thấp nhất dưới mái.
- Ngồi thử xuống sàn gác đúng chỗ định kê ghế, ước xem tầm mắt cách trần bao nhiêu để hình dung mức lưng tựa chấp nhận được.
- Tra hồ sơ kết cấu hoặc hỏi đơn vị thi công về kiểu sàn gác và tải trọng cho phép; nếu không có thông tin thì mặc định chọn phương án nhẹ.
- Cộng nhẩm khối lượng dự kiến: bộ ghế cộng số người ngồi tối đa cộng đồ kê kèm.
- Đo lộ trình khiêng hàng từ cửa nhà lên tới gác, gồm lọt lòng cầu thang, chỗ xoay và lỗ mở lên gác.
- Dán băng keo giấy lên sàn gác theo đúng kích thước ghế, đi lại quanh nó vài ngày để kiểm tra lối đi còn lại.
- Chốt vật liệu bọc theo mức nóng thực tế của gác vào buổi chiều, không chốt theo cảm nhận lúc sáng sớm.
Có thể rút ngắn bước bốn và bước sáu bằng công cụ chọn kích thước, nhưng ba bước đầu vẫn phải làm tại chỗ vì không công cụ nào biết trần nhà bạn cao bao nhiêu.
Những giới hạn của gác lửng mà không bộ ghế nào gỡ được
Chọn đúng ghế cải thiện được cảm giác, nhưng có mấy điều thuộc về bản chất của gác lửng và sẽ không thay đổi.
Thứ nhất, gác lửng không bao giờ có cảm giác thoáng của một phòng khách trần cao. Trần thấp là điều kiện định nghĩa nên loại không gian này. Ghế lưng thấp làm dịu cảm giác bị đè, không xóa bỏ nó.
Thứ hai, gác lửng thiếu riêng tư về âm thanh. Vì mở thông xuống tầng dưới qua lan can, mọi tiếng nói chuyện, tiếng ti vi, mùi nấu ăn đều đi lên. Đây là chỗ ngồi phụ, không phải phòng đóng cửa được.
Thứ ba, gác lửng nóng hơn phần còn lại của nhà, đặc biệt vào buổi chiều và với nhà lợp mái tôn. Đệm dày và bọc kín làm điều đó rõ hơn.
Thứ tư, khả năng chịu tải là con số cố định do kết cấu quyết định. Không thể mua thêm sức chịu bằng cách chọn ghế đẹp hơn. Nếu muốn kê đồ nặng, việc cần làm là gia cố sàn, và đó là công việc của người làm kết cấu chứ không phải của người bán nội thất.
Thứ năm, gác lửng khó đổi bố cục. Lỗ mở lên gác, vị trí lan can và điểm thấp nhất dưới mái đều cố định, nên số cách kê ghế hợp lý thường chỉ có một hoặc hai. Nguyên tắc kê đồ trong không gian bị ràng buộc nằm ở mục bố trí, còn các loại không gian nhỏ khác nằm trong nhóm không gian.
Nói gọn lại: trên gác lửng, thứ tự quyết định nên là kết cấu trước, chiều cao sau, thẩm mỹ cuối. Làm ngược lại thì bộ ghế đẹp vẫn có thể là bộ ghế sai chỗ.