Khung gỗ tự nhiên và khung gỗ công nghiệp: vị trí quan trọng hơn tên gỗ

Lật ngửa một bộ sofa lên, thứ lộ ra dưới lớp vải lót đáy hiếm khi là gỗ nguyên khối từ đầu đến cuối. Phần lớn khung ghế là một tổ hợp: vài thanh gỗ xẻ chạy dọc làm xương chịu lực, vài tấm phẳng bịt hông và bịt lưng, thêm mấy chi tiết uốn cong ở tay vịn. Mỗi phần đó có thể là một loại vật liệu khác nhau, và người bán thường chỉ gọi chung cả bộ bằng tên của thanh gỗ đắt nhất.

Vì vậy câu hỏi “khung gỗ tự nhiên hay gỗ công nghiệp” gần như luôn được đặt ở mức quá thô. Câu hỏi đáng hỏi hơn là miếng vật liệu ấy nằm ở đâu trong bộ xương ghế và nó phải gánh loại lực gì.

Gỗ xẻ từ thân cây co ngót theo mùa, ván ép nhiều lớp gần như đứng yên

Gỗ tự nhiên trong khung sofa là gỗ xẻ trực tiếp từ thân cây rồi sấy, hay gặp nhất là thông, cao su, sồi hoặc các loại gỗ rừng trồng khác. Đặc điểm quyết định của nó là thớ chạy theo một hướng duy nhất. Dọc theo hướng thớ, gỗ chịu kéo và chịu nén rất tốt; ngang thớ thì yếu hơn nhiều, và đó cũng là hướng gỗ nở ra khi ẩm rồi co lại khi khô.

Nhóm gọi chung là gỗ công nghiệp thực ra gồm hai họ rất khác nhau, gộp chúng vào một tên là gốc rễ của mọi hiểu lầm. Ván ép nhiều lớp được tạo bằng cách bóc gỗ thành lớp mỏng rồi dán chồng lên nhau với thớ xoay vuông góc từng lớp; chính cách xếp chéo đó triệt tiêu hướng yếu, khiến tấm ván gần như không co ngót và không nứt tách. Ván dăm và MDF thì làm từ dăm gỗ hoặc bột sợi trộn keo ép lại, hoàn toàn không có thớ liên tục, chịu uốn kém và rất sợ nước.

Đặt cạnh nhau thì ván ép nhiều lớp gần với gỗ thịt hơn là gần với ván dăm. Một tấm ván ép dày mười tám ly là kết cấu chịu lực đàng hoàng; một tấm ván dăm cùng độ dày thì không. Nói cách khác, ranh giới thật không nằm giữa “tự nhiên” và “công nghiệp”, mà nằm giữa vật liệu có thớ liên tục và vật liệu không có.

Mối nối tay vịn và chân ghế: chỗ ván dăm không thể thay gỗ thịt

Bộ xương của một bộ sofa không chịu lực đều nhau. Có vài điểm gánh gần như toàn bộ tải trọng và toàn bộ dao động: chân ghế cùng thanh ngang nối chân, khung bao quanh phần ngồi nơi căng dây đai hoặc gác dàn lò xo, mối nối giữa tay vịn với thân, và thanh nối giữa hai module ở dòng góc. Những điểm này chịu lực cắt và lực xoắn lặp đi lặp lại mỗi lần có người ngồi phịch xuống hay đứng dậy chống tay lên tay vịn.

Ở các điểm đó, thứ giữ mọi thứ lại với nhau là con vít hoặc mộng ăn vào lòng vật liệu. Vít bắt vào gỗ thịt sẽ cắt ren vào các bó sợi liên tục, mỗi vòng ren bám vào hàng nghìn sợi gỗ nguyên vẹn. Vít bắt vào ván dăm chỉ bám vào các mảnh vụn dính keo; chịu tải lặp lại vài trăm lần thì lỗ vít bị nghiền rộng ra, vít nới lỏng dần rồi trượt hẳn. Đây là kiểu hỏng đặc trưng nhất của sofa khung kém: ghế không gãy, nó chỉ ngày càng lỏng, cót két rồi lệch dần khiến ngồi bên nào cũng thấy nghiêng.

Ván ép nhiều lớp nằm ở giữa. Bắt vít vào mặt tấm ván ép thì rất chắc vì vít ăn xuyên qua nhiều lớp thớ; bắt vít vào cạnh tấm ván ép lại yếu hơn hẳn vì mũi vít chỉ tách các lớp keo ra. Xưởng làm nghiêm túc biết điều này nên vẫn dùng thanh gỗ thịt ở khớp nối và dùng ván ép cho phần tấm, còn xưởng làm ẩu thì cứ bắn vít vào cạnh ván cho nhanh. Xem thêm cách nhận diện các kiểu ghép khung tại trang khung sofa.

Ván ép nằm ở tấm hông, đáy và lưng phẳng thì không có gì đáng lo

Ngược lại với nhóm điểm chịu lực, phần lớn diện tích khung sofa chỉ làm nhiệm vụ định hình và bịt kín. Tấm hông tạo khối cho tay vịn, tấm lưng phẳng giữ dáng cho phần tựa, tấm đáy đỡ đệm và ngăn bụi, các miếng bo cong ở đầu tay vịn tạo đường lượn. Những chi tiết này chịu lực nén phân tán trên diện rộng chứ không chịu lực tập trung tại điểm.

Ở đúng những vị trí đó, ván ép nhiều lớp làm tốt hơn gỗ thịt về mặt kỹ thuật. Nó cho ra mặt phẳng rộng liền mạch mà không phải ghép nhiều thanh, nó không nứt dọc theo mùa, và nó uốn theo khuôn cong mà không gãy thớ. Một tay vịn tròn làm bằng ván ép uốn giữ dáng ổn định hơn nhiều so với việc đục cong từ gỗ đặc rồi chờ nó vênh.

Nói cách khác, thấy ván ép bên trong khung không phải là dấu hiệu xấu. Dấu hiệu xấu là thấy ván dăm ở chân ghế, thấy vít bắn vào cạnh ván ở khớp tay vịn, hoặc thấy toàn bộ khung chỉ gồm các tấm phẳng ghép hộp mà không có một thanh xương nào chạy suốt chiều dài phần ngồi.

Điểm gỗ thịt thua ván ép: tấm rộng bản luôn muốn cong

Bài so sánh sẽ không trung thực nếu bỏ qua chỗ vật liệu được coi là cao cấp hơn lại thua. Gỗ tự nhiên thua rõ nhất ở tính ổn định kích thước. Gỗ vẫn tiếp tục trao đổi ẩm với không khí suốt đời sử dụng, mùa nồm nó hút ẩm và nở, mùa hanh nó nhả ẩm và co. Một thanh xương nhỏ thì biến dạng không đáng kể, nhưng một tấm rộng bản thì cong vênh thấy được, đủ để làm hở mối ghép và làm lệch dáng ghế.

Thêm hai bất lợi nữa. Gỗ có mắt: một mắt gỗ rơi đúng vào chỗ bắt vít làm điểm đó yếu hẳn mà nhìn từ ngoài không biết. Và gỗ chưa sấy đúng độ ẩm thì mang theo cả nguy cơ nứt tách lẫn mối mọt, nên một thanh gỗ tự nhiên rẻ tiền chưa qua sấy hoàn toàn có thể tệ hơn một tấm ván ép làm chuẩn. Chữ “gỗ tự nhiên” trên tờ báo giá không bảo đảm điều gì nếu không kèm thông tin loại gỗ và cách xử lý.

Đối chiếu khung gỗ thịt và khung ván ép trên các tiêu chí sờ được

Khi khung gỗ thịt và khung ván ép không nằm chung một bàn cân

Có những lúc đặt hai thứ này lên bàn cân là sai đề. Thứ nhất, gần như không tồn tại bộ sofa làm toàn bộ bằng gỗ thịt kể cả ở phân khúc cao, vì tấm đáy và tấm lưng làm bằng gỗ đặc vừa vô nghĩa vừa khiến ghế nặng đến mức không kê nổi. Đa số khung là hàng lai, nên câu đúng phải là hỏi mỗi vật liệu nằm ở đâu.

Thứ hai, ở các dòng có cơ cấu cơ khí như sofa giường hay ghế ngả điện, bộ phận quyết định tuổi thọ là bản lề và ray thép chứ không phải loại gỗ bao quanh nó. Thứ ba, nếu vấn đề đang gặp là ngồi mỏi lưng hay lún mông, thay khung không giải quyết được gì; thủ phạm nằm ở lớp đệm mút và hệ đỡ bên dưới. Và cuối cùng, với ghế thiết kế tháo rời để chuyển nhà thường xuyên, tiêu chí quyết định là chất lượng ốc liên kết chứ không phải bản chất tấm gỗ.

Thuê ba năm hay ở hai mươi năm: ai hợp gỗ thịt, ai hợp ván ép

Nên trả thêm tiền cho khung gỗ thịt ở phần xương nếu bộ sofa dự kiến dùng trên mười năm, nếu nhà có người thể trạng lớn hoặc trẻ nhỏ hay nhảy lên ghế, nếu chọn dòng sofa góc nhiều module cần thanh nối chịu xoắn, hoặc nếu định bọc lại vỏ sau vài năm thay vì bỏ cả bộ. Bọc lại chỉ đáng làm khi bộ xương bên dưới còn đứng vững.

Ván ép nhiều lớp là lựa chọn hợp lý khi thời gian sử dụng dự kiến khoảng năm đến bảy năm, khi nhà thuê và sẽ đổi chỗ ở, khi ghế phải qua cầu thang hẹp nên cần nhẹ, hoặc khi ngân sách có hạn và bạn muốn dồn phần chênh vào lớp mút cùng chất liệu vỏ, hai thứ tiếp xúc với cơ thể mỗi ngày.

Từ chối thẳng mọi bộ sofa dùng ván dăm hoặc MDF ở chân ghế, ở khung bao quanh phần ngồi và ở mối nối tay vịn, bất kể mức giá. Đó không phải là phương án tiết kiệm mà là lỗi kết cấu có hẹn giờ.

Tóm lại, hãy hỏi người bán ba câu rất cụ thể: xương chịu lực làm bằng gỗ gì và đã sấy chưa, các tấm hông và tấm đáy làm bằng ván ép hay ván dăm, khớp nối bắt vít vào mặt tấm hay vào cạnh tấm. Trả lời được ba câu đó thì tên gọi chung trên báo giá không còn quan trọng. Tham khảo thêm quy trình kiểm tra trước khi đặt cọc tại mục kinh nghiệm chọn mua, và các cặp vật liệu khác tại chuyên mục so sánh.