Hệ lò xo sofa: zic zắc, lò xo túi, bonnell và dây đai đàn hồi

Phần đỡ nằm dưới lớp mút gần như không bao giờ được nhắc tới lúc bán hàng, nhưng nó mới quyết định chiếc ghế còn ngồi tốt sau bốn, năm năm hay đã võng thành hình lòng chảo. Trọng lượng người ngồi đi qua vải, qua mút, rồi dừng ở hệ lò xo trước khi truyền xuống khung. Mút chỉ làm việc trong khoảng hành trình mà hệ bên dưới cho phép.

Rắc rối là hệ lò xo bị bọc kín. Người mua không tháo được ghế ở phòng trưng bày, và tờ thông số nếu có cũng hiếm khi ghi rõ mật độ đặt hay độ dày thép. Việc đánh giá vì thế phải dựa vào những dấu hiệu gián tiếp.

Ba kiểu lò xo nằm dưới mặt ngồi và cách mỗi kiểu chia lực

Lò xo zic zắc: dải thép uốn sóng căng ngang thân ghế

Đây là hệ hay gặp nhất ở sofa bọc hiện đại. Mỗi dải là một sợi thép uốn sóng liên tục, hai đầu gắn bằng kẹp kim loại vào thanh trước và thanh sau của khung, các dải chạy song song cách nhau chừng một gang tay. Giữa chúng thường có thêm thanh giằng nhỏ nối ngang để các dải lún cùng nhau.

Lực ở đây phân bổ theo dải: ngồi xuống một điểm thì cả dải nằm dưới điểm đó võng suốt chiều dài, các dải bên cạnh võng theo một phần nhờ thanh giằng. Hệ này mỏng nên hợp với sofa dáng thấp. Điểm yếu nằm ở hai chỗ, thép dùng lâu mất đàn hồi thì cả dải chùng đều chứ không hỏng cục bộ, và các kẹp nối vào khung là nguồn gốc phổ biến nhất của tiếng cọt kẹt.

Lò xo túi: từng lò xo làm việc riêng trong một túi vải

Lò xo túi là các lò xo dạng ống, mỗi chiếc nằm trong một túi vải riêng, các túi nối liền thành tấm rồi đặt lên nền đai hoặc khung phụ. Vì túi vải ngăn lò xo này kéo theo lò xo kia, lực nén ở chỗ đang ngồi ít lan sang bên cạnh. Hai người ngồi chung một băng ghế ít bị hất nghiêng về phía nhau.

Cảm giác ngồi thường được mô tả là nâng đều, ít nảy. Đổi lại, tấm lò xo túi dày hơn hẳn dàn zic zắc nên đội chiều cao mặt ngồi lên. Nếu bạn đang cân nhắc riêng giữa hai hệ này, phần so sánh lò xo túi và lò xo zic zắc đi sâu hơn vào từng tình huống.

Lò xo bonnell: các lò xo thắt eo nối với nhau thành một mặt

Lò xo bonnell có thân thắt lại ở giữa, hai đầu loe rộng, các lò xo nối với nhau bằng dây thép xoắn chạy vòng quanh. Toàn bộ tấm phản ứng như một mặt liên kết, ngồi ở một góc thì cả vùng quanh đó lún theo. Đây cũng là hệ cho độ nảy rõ nhất khi thử, hay gặp ở sofa thân dày, sofa giường và những mẫu bọc sâu kiểu cổ điển.

Dây đai đàn hồi và lý do nhiều sofa dáng hiện đại bỏ hẳn lò xo

Không phải sofa nào cũng có lò xo. Nhiều ghế dáng mảnh, chân thấp dùng dây đai đàn hồi: các bản đai dệt có sợi co giãn bên trong, căng đan thành ô lưới hoặc căng theo chiều trước sau, hai đầu luồn vào rãnh hoặc bắn ghim vào khung.

Lý do bỏ lò xo thường là hình dáng chứ không phải giá. Ghế có mặt ngồi mỏng và thân thấp không còn chỗ cho lò xo đi hết hành trình, nhét lò xo vào đó chỉ khiến nó chạm đáy ngay khi ngồi. Đai còn nhẹ và không phát ra tiếng kim loại.

Cái giá phải trả là sức nâng phụ thuộc gần như hoàn toàn vào độ căng ban đầu và chất lượng sợi co giãn. Đai giãn dần theo năm tháng, và khi giãn thì cả mặt ngồi tụt đều chứ không hỏng ở một điểm, nên người dùng ít nhận ra cho tới lúc thấy mình ngồi thấp hơn trước. Đai bản rộng, đan dày, căng chặt cho cảm giác rất dễ chịu; đai thưa và lỏng thì sau vài mùa sẽ chạm sát thanh khung. Nhiều mẫu kết hợp cả hai, một lớp đai làm nền và tấm lò xo túi đặt bên trên.

Bảng đối chiếu bốn hệ đỡ mặt ngồi

Nghe, ấn và nhún: cách đoán hệ bên dưới khi không mở được ghế

Không cần tháo vải vẫn có thể thu hẹp khả năng xuống một hai phương án. Làm theo thứ tự sau, mỗi bước mất chưa tới một phút:

1. Nhấc đệm ngồi rời ra nếu tháo được, ấn thẳng tay xuống mặt sàn ghế. Cảm nhận thấy các sóng thép chạy song song cách nhau đều đặn thì gần như chắc chắn là zic zắc.
2. Ấn tiếp và rà ngang. Nếu thay vì các dải bạn thấy vô số điểm tròn nhỏ nằm sát nhau, đó là bề mặt tấm lò xo túi hoặc bonnell.
3. Ngồi mạnh xuống một lần rồi nhấc người lên. Ghế còn dao động thêm một nhịp là dấu hiệu của bonnell; dừng gần như ngay lập tức là lò xo túi.
4. Nhờ người thứ hai ngồi cách bạn khoảng nửa mét trên cùng băng ghế. Bạn bị nghiêng về phía họ nghĩa là lực đang lan qua hệ liên kết; gần như không thấy gì thì khả năng cao là lò xo túi.
5. Lắng nghe qua ba lần ngồi xuống đứng lên liên tiếp. Tiếng kim loại nhỏ và khô, lặp lại ở cùng một chỗ, thường đến từ kẹp dải zic zắc hoặc dây xoắn bonnell. Dây đai gần như im lặng.
6. Nhìn nghiêng vào chiều dày thân ghế dưới mặt ngồi. Thân rất mỏng, chân thấp mà ghế vẫn êm thì bên dưới nhiều khả năng là dây đai.

Không bước nào tự nó cho kết luận chắc chắn. Kết hợp ba đến bốn bước mới đủ để loại trừ.

Vì sao hệ lò xo quyết định tuổi thọ của lớp mút bên trên

Lớp mút được thiết kế để làm việc trong một khoảng nén nhất định. Khi nền bên dưới còn đàn hồi, mút chỉ nén tới khoảng giữa hành trình rồi dừng, các tế bào bên trong bị ép nhưng không bẹp hoàn toàn và phục hồi gần như nguyên vẹn sau mỗi lần đứng dậy.

Nền hỏng làm lệch cân bằng đó theo hai hướng ngược nhau. Lò xo đã chùng thì mút phải bù thêm phần hành trình mà lò xo không còn gánh, tức là bị nén sâu hơn mức thiết kế trong mọi lần ngồi, và nó xẹp nhanh hơn hẳn. Ngược lại, chèn một tấm ván cứng xuống dưới để chống võng sẽ ép mút sát vào một mặt không nhường, vùng tiếp xúc chai lại thành vệt.

Đó là lý do thay đệm mút mới trên một dàn lò xo đã hỏng gần như luôn gây thất vọng, ghế êm được vài tháng rồi trở lại đúng chỗ cũ. Cách chọn mút được nói kỹ hơn ở trang đệm mút sofa, nhưng thứ tự thì đơn giản, sửa nền trước rồi mới bàn tới mút.

Dấu hiệu lò xo đã hỏng và ranh giới giữa vá được với thay cả mặt ngồi

• Mặt ngồi lún sâu ở một chỗ cố định trong khi các chỗ khác còn phẳng, và vẫn lún như vậy sau khi đã lật đệm đổi bên.
• Ngồi xuống chạm được thanh gỗ ở mép trước hoặc dưới đáy, cảm giác cứng đột ngột thay vì dừng lại êm.
• Tiếng kêu xuất hiện đúng một vị trí và lặp lại mỗi lần dồn trọng lượng vào đó.
• Sờ thấy một điểm nhọn hoặc gồ lên qua lớp vải, thường là đầu lò xo tuột khỏi kẹp hoặc thân lò xo gãy.
• Ghế nghiêng hẳn về một bên khi nhìn từ xa, dù nền nhà phẳng.

Về khả năng sửa, thay một hai dải zic zắc, siết lại kẹp, đóng lại thanh giằng hoặc căng lại dây đai đều là việc thợ bọc làm được mà không phải thay ghế, miễn khung còn chắc. Thay cả tấm lò xo túi hoặc bonnell tốn công hơn nhiều vì phải mở gần hết lớp bọc, chi phí bắt đầu tiệm cận việc làm mới toàn bộ mặt ngồi. Trường hợp nên dừng lại là khi thanh khung nơi bắt kẹp đã nứt hoặc mục, vì lò xo mới gắn vào gỗ hỏng sẽ tuột lại rất nhanh; lúc đó vấn đề thuộc về khung sofa. Hướng xử lý theo từng triệu chứng nằm ở mục khắc phục.

Những gì không thể kiểm tra được ở phòng trưng bày

Cần nói thẳng phần này. Ngồi thử mười phút trên ghế mẫu không cho biết độ dày sợi thép, cũng không cho biết thép đã qua xử lý chống gỉ hay chưa. Không ai sờ được mật độ đặt lò xo qua lớp mút dày. Túi vải bọc lò xo mỏng hay dày nằm ngoài tầm quan sát. Độ căng ban đầu của dây đai thì cảm nhận được, nhưng tốc độ giãn của nó trong ba năm tới thì không. Ghế trưng bày lại đã qua hàng trăm lượt ngồi thử nên có thể mềm hơn hàng mới giao. Số dải lò xo, số ô đai và cách bố trí thanh giằng cũng thay đổi tùy nhà sản xuất, không có chuẩn chung để đối chiếu.

Việc thực tế nhất có thể làm là hỏi thẳng người bán ba câu: mặt ngồi dùng hệ gì, phần đó bảo hành bao lâu, và sau này thay được từng phần hay phải thay cả tấm. Câu trả lời rõ ràng cho cả ba thường nói nhiều về chiếc ghế hơn mọi thông số in trên tờ giới thiệu. Cách giữ cho hệ đỡ bền lâu, chủ yếu là xoay đệm và tránh ngồi cố định một chỗ, nằm ở phần bảo quản sofa.

Tìm hiểu tiếp các lớp vật liệu nằm quanh hệ lò xo

• Tổng quan chất liệu sofa, vị trí của hệ lò xo trong cấu tạo chung.
• Đệm mút, lớp làm việc ngay trên hệ lò xo.
• Khung sofa, nơi mọi lò xo và dây đai bám vào.
• Dịch vụ khi mặt ngồi đã võng và cần thợ can thiệp.