Phòng ngừa xẹp lún đệm sofa: lún do mút, do lò xo hay do thói quen ngồi

Đặt một cây thước thẳng nằm ngang qua mặt đệm sofa, từ mép trái sang mép phải, rồi luồn ngón tay xuống khe hở ở giữa. Nếu khe đó rộng chừng một đốt ngón tay, khoảng 2 cm, chiếc đệm đang ở giai đoạn đầu của xẹp lún. Nếu lọt trọn hai đốt, khoảng 4 cm, phần mút bên trong đã mất đáng kể khả năng đàn hồi. Phép thử mất chưa tới một phút này cho biết nhiều điều hơn cảm giác “ngồi thấy hơi trũng” mà hầu hết mọi người dựa vào.

Vấn đề là cùng một vết trũng đó có thể sinh ra từ ba nguồn hoàn toàn khác nhau. Nhận sai nguồn gốc dẫn tới việc bỏ tiền thay ruột mút trong khi thủ phạm thật là bộ dây đai dưới đáy đã chùng, hoặc ngược lại, loay hoay căng đai trong khi lớp mút bên trên đã chết hẳn.

Ba nguồn gốc của vết lún: mút, lò xo và thói quen ngồi

Đệm sofa là một hệ nhiều lớp chồng lên nhau. Trên cùng là lớp mút hoặc bông ép tạo cảm giác êm, giữa là lớp mút chịu lực, dưới là hệ đỡ gồm dây đai đàn hồi hoặc lò xo lá gắn vào khung. Mỗi lớp hỏng theo một kiểu riêng và để lại dấu hiệu riêng.

Lún do mút: mất chiều cao và không quay lại

Mút polyurethane có cấu trúc như một mạng lưới bọt khí. Mỗi lần chịu tải, các vách bọt bị nén rồi bung ra, và sau rất nhiều lần lặp lại, một tỷ lệ vách gãy vĩnh viễn. Dấu hiệu rõ nhất: đứng dậy khỏi ghế, vết lõm vẫn giữ nguyên hình sau ba mươi giây. Ấn tay xuống rồi thả ra, mút trồi lên chậm và không đạt lại chiều cao ban đầu. Kiểu lún này phân bố đều trên toàn bộ chỗ ngồi chứ hiếm khi tập trung một điểm.

Lún do lò xo và dây đai: vẫn bật lại nhưng trũng sâu hơn

Khi hệ đỡ dưới đáy yếu đi, cảm giác ngồi rất đặc trưng: đệm vẫn êm, vẫn đàn hồi, nhưng người ngồi bị tụt xuống sâu hơn bình thường và cảm thấy như sắp chạm khung gỗ. Đứng dậy thì mặt đệm bật lại gần như hoàn toàn, vì bản thân lớp mút chưa hỏng. Cách kiểm tra: nhấc đệm rời khỏi khung, nhìn vào lòng ghế. Dây đai còn tốt sẽ căng như mặt trống, ấn xuống thấy phản lực rõ. Dây đai chùng thì võng xuống ngay cả khi không có tải, đôi khi một sợi đã tuột khỏi ngàm gắn ở cạnh khung. Với ghế dùng lò xo lá hình chữ S, dấu hiệu hư là tiếng lách cách khi đổi tư thế, hoặc một lá cong hơn hẳn các lá còn lại.

Lún do thói quen ngồi: một chỗ trũng, phần còn lại nguyên vẹn

Đây là kiểu lún gây bất ngờ nhất vì nó xuất hiện sớm hơn nhiều so với tuổi thọ vật liệu. Một bộ sofa ba chỗ thường chỉ có một chỗ được dùng thật, là chỗ gần điều khiển tivi hoặc gần ổ cắm sạc. Chỗ đó nhận gần như toàn bộ số giờ ngồi, hai chỗ còn lại gần như mới. Kết quả là mặt đệm nghiêng, đường chỉ nối giữa các tấm bị lệch, và lớp vải bọc ở chỗ hay ngồi bị kéo giãn nhiều hơn hẳn.

Ngồi ghé mép trước đệm cũng tạo ra kiểu lún cục bộ tương tự, vì mép trước là vùng ít vật liệu đỡ nhất lại chịu toàn bộ trọng lượng khi đứng lên ngồi xuống. Xem thêm về vật liệu ruột tại chuyên mục đệm mút và hệ khung đỡ tại khung sofa.

Bảng đối chiếu ba kiểu lún

Quy trình xoay đảo đệm theo chu kỳ

Xoay đảo là biện pháp phòng ngừa rẻ nhất và hiệu quả nhất, nhưng chỉ có tác dụng nếu làm đều đặn từ khi đệm còn tốt. Bắt đầu xoay khi đã lún rồi thì chỉ san đều vết lún chứ không phục hồi được.

1. Đánh dấu từng tấm đệm. Ghi số 1, 2, 3 vào mặt dưới mỗi tấm kèm mũi tên chỉ hướng ra trước. Không có ký hiệu thì sau vài lần đảo sẽ không nhớ tấm nào từng ở vị trí nào.
2. Xác định đệm có đối xứng hai mặt hay không. Cùng loại vải, cùng độ dày, cùng đường may thì lật được. Mặt dưới là vải lót thô thì chỉ xoay ngang.
3. Xoay ngang trước. Đổi đầu đuôi mỗi tấm, mép trước thành mép sau. Đây là thao tác quan trọng nhất vì mép trước luôn mòn nhanh hơn.
4. Đổi chỗ giữa các tấm. Với sofa ba chỗ, chu trình 1 sang 3, 3 sang 2, 2 sang 1 cho phép mỗi tấm đi hết một vòng sau ba lần đảo.
5. Lật mặt nếu đệm cho phép. Làm sau bước xoay ngang, không làm cùng lúc để tránh nhầm thứ tự.
6. Vỗ đều đệm tựa lưng. Chỉ áp dụng cho đệm tựa nhồi bông hoặc lông vũ, để ruột dồn về góc quay lại giữa. Đệm tựa ruột mút thì bỏ qua, vỗ không có tác dụng.
7. Ghi lại ngày thực hiện. Chu kỳ tham khảo thường dùng là mỗi bốn đến sáu tuần trong năm đầu, sau đó giãn ra mỗi hai đến ba tháng.

Điều nhiều người làm sai khi cố chống lún

Chèn ván ép xuống dưới đệm. Đây là cách phổ biến nhất và cũng phản tác dụng nhất. Tấm ván loại bỏ hoàn toàn độ đàn hồi của hệ đỡ, biến toàn bộ tải trọng thành lực nén trực tiếp lên lớp mút. Đệm hết trũng ngay lập tức nhưng mút sẽ bẹp nhanh hơn hẳn, vì mất đi phần chuyển vị mà dây đai vốn hấp thụ giúp.

Phơi đệm mút ngoài nắng để nó nở lại. Nhiệt và tia cực tím làm mút polyurethane giòn và vàng, đẩy nhanh quá trình phân rã chứ không phục hồi cấu trúc. Nếu cần làm khô sau khi vệ sinh, hãy để nơi thoáng gió trong bóng râm, cách làm này được nói kỹ hơn ở chuyên mục vệ sinh sofa.

Ngồi lên tay ghế. Tay ghế thường chỉ có khung gỗ mỏng và lớp mút trang trí, không thiết kế để chịu tải người ngồi. Vết lún ở đây thường là khớp mộng đã bị nới lỏng chứ không phải mút hỏng.

Chỉ trông vào việc đảo đệm. Đảo đệm san đều hao mòn nhưng không thay đổi được nguồn gây tải. Nên chủ động luân phiên chỗ ngồi, và cân nhắc bố trí lại vị trí ghế so với tivi, tham khảo tại mục bố trí sofa.

Cách đo độ lún để biết đã tới ngưỡng

Cảm giác chủ quan thay đổi theo thời gian: người dùng quen dần với đệm lún và không nhận ra mức độ. Một phép đo lặp lại được sẽ khách quan hơn nhiều. Cần một thanh thẳng cứng dài hơn chiều rộng tấm đệm, thước nhôm hoặc thanh gỗ phẳng đều được, cùng một cây thước có vạch milimet.

1. Không có ai ngồi trên ghế ít nhất mười phút trước khi đo, để mút hồi hết mức có thể.
2. Đặt thanh thẳng nằm ngang qua mặt đệm, hai đầu tựa lên hai mép cao nhất của tấm.
3. Đo khoảng cách thẳng đứng từ mặt dưới thanh xuống điểm thấp nhất của mặt đệm, ghi theo milimet.
4. Lặp lại trên từng tấm, luôn dùng cùng một điểm đo cho các lần sau.
5. Đo lại mỗi ba tháng, ghi vào cùng một ghi chú để so sánh xu hướng.

Cách đọc kết quả theo khoảng tham chiếu, đây là mức thực dụng để tự đánh giá chứ không phải tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc: dưới 10 mm là bình thường với đệm đã dùng một thời gian. Từ 10 đến 25 mm là giai đoạn cần bắt đầu xoay đảo nghiêm túc và giảm tải cho chỗ hay ngồi. Từ 25 đến 40 mm là ngưỡng nên tính tới việc bù thêm một lớp mút. Trên 40 mm, hoặc khi chênh lệch giữa hai tấm đệm cạnh nhau vượt quá 20 mm, thì việc xoay đảo không còn ý nghĩa, ruột đệm cần được thay.

Đáng chú ý hơn cả con số tuyệt đối là tốc độ thay đổi. Một tấm giữ nguyên 18 mm suốt ba lần đo liên tiếp đang ổn định. Một tấm tăng từ 12 lên 19 rồi 27 mm trong chín tháng đang hỏng nhanh, và nên tìm nguyên nhân ở hệ đỡ bên dưới hoặc ở thói quen sử dụng. Các hướng xử lý khi đã vượt ngưỡng được trình bày ở chuyên mục khắc phục sự cố sofa.

Giới hạn cần nói thẳng: không có cách bảo quản nào giữ được độ đàn hồi ban đầu vô thời hạn. Mút là vật liệu tiêu hao, mọi biện pháp phòng ngừa chỉ kéo dài quãng thời gian dùng dễ chịu chứ không đảo ngược quá trình. Giá trị của việc đo định kỳ nằm ở chỗ nó cho biết nên can thiệp lúc nào, khi chi phí còn là bù một lớp mút thay vì thay toàn bộ ruột đệm.