Sofa Art Deco: đọc hình khối, tỉ lệ và giới hạn của phong cách

Nhắc tới Art Deco, phần lớn người mua nghĩ ngay tới ánh vàng đồng. Đó là chi tiết đến sau cùng và cũng là chi tiết dễ làm hỏng nhất. Thứ làm nên một bộ sofa Art Deco là bộ xương hình học: khối lớn lặp lại quanh một trục đối xứng, đường cong kéo đều tay chứ không uốn lượn tự do, tỉ lệ khối và rỗng được tính rất chặt.

Bộ xương hình học: quạt nan, bậc thang và cung tròn lặp lại

Ngôn ngữ tạo hình này sinh ra ở châu Âu đầu thập niên 1920, giữa thời con người say mê máy móc và tàu biển. Nó thừa hưởng ba mô-típ nền: quạt nan xòe từ một điểm, bậc thang giật cấp, cung tròn khép kín. Ba mô-típ ấy hiếm khi đứng một mình – chúng lặp theo nhịp đều, thường ba hoặc năm lần, và cân đối qua trục giữa.

Trên một bộ sofa, quy tắc đó rất cụ thể. Lưng ghế là một mảng liền, hoặc chia ba khoang bằng nhau chứ không phải hai. Hai tay vịn là bản sao đối xứng tuyệt đối của nhau, không có kiểu một bên chaise một bên tay vịn. Nếu lưng có chi tiết giật cấp, số cấp lặp lại đúng như vậy ở mặt bên tay vịn. Cảm giác cuối cùng phải là một khối kiến trúc thu nhỏ, chứ không phải mấy tấm gối tựa xếp cạnh nhau.

Đọc một bộ ghế từ chân lên tới đỉnh lưng

Chân ghế và khoảng hở dưới gầm

Đây là chỗ phân biệt nhanh nhất. Sofa Art Deco gần như luôn có chân rất thấp, khoảng 5-10cm, đôi khi giấu hẳn sau dải chân đế chạy liền quanh thân ghế, để khối ghế trông như mọc lên từ sàn. Bốn chân gỗ thanh mảnh chếch ra ngoài, cao 15-20cm, là ngôn ngữ mid-century. Khi để lộ, chân thường là khối trụ ngắn hoặc khối vuông vát, đôi khi bọc một vòng kim loại ở phần tiếp đất.

Tay vịn: khối trụ nằm ngang

Tay vịn Deco đặc trưng là khối trụ nằm ngang, đường kính 25-35cm, cuộn tròn về phía trước và cao gần ngang đỉnh lưng. Nhìn từ hông, mặt cắt là hình tròn hoặc hình chữ nhật bo góc lớn, bán kính cong không đổi từ đầu đến cuối. Tay vịn uốn kiểu chữ S lập tức kéo bộ ghế sang địa hạt khác.

Lưng ghế, tỉ lệ chiều cao và đường chần

Tổng chiều cao lưng thường rơi vào 72-82cm tính từ sàn, sâu ngồi 55-62cm, mặt ngồi cao 40-43cm. Tỉ lệ đáng nhớ: thân ghế đặc chiếm khoảng bốn phần năm tổng chiều cao, phần hở dưới gầm chỉ một phần năm. Đảo ngược tỉ lệ này là mất hẳn chất Deco. Lưng có thể thẳng đứng hoặc cong đều thành một cung ôm, nhưng đỉnh lưng luôn là đường ngang dứt khoát. Đường chần chuẩn là rãnh dài song song cách đều 8-12cm, không nút; nếu có nút thì phải nông, thưa, xếp lưới vuông.

Dải vật liệu và bảng màu giữ được chất Deco

Chất bọc chuẩn nhất là nhung dệt sợi ngắn, bề mặt hút sáng chứ không phản sáng; nhung tăm bản nhỏ cũng hợp vì bản thân nó đã là những đường song song. Lựa chọn thứ hai là da bò hoàn thiện mờ, đủ để bắt được đường viền khối. Da bóng gương và vải pha ánh kim nên tránh. Đối chiếu kỹ hơn ở nhóm vải bọc và nhóm da. Phần gỗ lộ ra nên là vân đậm và vân lớn: óc chó, gỗ vân xoáy, hoặc veneer ghép đối xứng thành hình quạt; khung bên trong vẫn theo tiêu chuẩn chung, xem khung sofa.

Bảng màu vận hành theo công thức hai tầng. Tầng nền chiếm khoảng 90% là một màu sâu và trầm: xám khói, xanh rêu đậm, đỏ mận, xanh mực, kem ngà, nâu hạt dẻ. Tầng nhấn dưới 10% là kim loại – đồng thau xỉn, vàng mờ hoặc thép đen. Sai lầm phổ biến là đảo tỉ lệ hai tầng này.

Bốn lỗi kéo bộ ghế trượt xuống mức lòe loẹt

Ranh giới giữa Art Deco và sân khấu tiệc cưới mỏng hơn nhiều người tưởng. Bốn lỗi dưới đây gây ra gần như toàn bộ các ca hỏng:

1. Kim loại vượt ngưỡng. Nẹp vàng chạy quanh chân, quanh tay vịn, quanh cả lưng, thêm chân bàn trà cũng vàng – mắt không còn điểm nghỉ. Giữ kim loại ở một vị trí duy nhất.
2. Chần nút sâu cộng vải phản sáng. Nút kéo sâu tạo hàng loạt nếp gấp hình thoi; vải bóng biến mỗi nếp thành một vệt sáng, và khối hình học – vốn là gốc của phong cách – biến mất.
3. Trộn với chi tiết chạm khắc. Chân quỳ chạm hoa lá, đầu tay vịn khắc nổi, viền tết dây đều thuộc từ vựng tân cổ điển. Ghép vào một khối Deco sẽ ra thứ không thuộc về đâu cả.
4. Nền phòng quá nhiều họa tiết. Bộ ghế đã là một mảng khối lớn. Đặt trước tường phào chỉ nhiều lớp, cạnh rèm hai lớp có tua rua, trên thảm hoa dây, thì không còn đường nét nào đọc được.

Đối chiếu với ba hướng thiết kế hay bị nhầm

Những căn nhà nên chọn hướng khác

Phong cách này kén chỗ hơn phần lớn các hướng thiết kế khác. Có ít nhất bốn tình huống nên bỏ qua:

• Phòng khách dưới 15m2 kèm trần dưới 2,6m. Khối ghế nặng và tay vịn dày ăn hết cảm giác không gian; đối chiếu kích thước sofa trước khi quyết.
• Nhà có trẻ nhỏ hoặc nuôi chó mèo. Nhung sợi ngắn bám lông và hằn vệt tay rất nhanh; rãnh chần là nơi tích bụi khó hút; da hoàn thiện mờ dễ lộ vết cào.
• Phòng nhận nắng chiều trực tiếp. Đỏ mận hay xanh mực bạc màu không đều, vệt bạc đi theo đúng hình cửa sổ.
• Nhà đã theo hướng mộc, Japandi hoặc Bắc Âu. Hai hệ ngôn ngữ ngược nhau về tỉ lệ khối và độ bão hòa màu; ghép chung chỉ làm cả hai yếu đi.

Bố trí phần còn lại của phòng quanh bộ ghế

Nguyên tắc dễ áp dụng nhất: chọn đúng một mô-típ hình học rồi lặp lại ba lần trong phòng, không hơn. Đã chọn cung tròn ở tay vịn thì lặp ở mặt bàn trà và gương treo tường, rồi dừng. Thảm nên hình học đơn giản, hai màu. Khoảng cách mép sofa tới bàn trà giữ 35-45cm để không phá đường bao khối; xem thêm cách xếp theo từng loại không gian.

Kiểm tra nhanh trước khi chốt mẫu

1. Che phần kim loại bằng tay: bộ ghế còn ra Deco không? Nếu không, hình khối đang sai.
2. Nhìn chính diện, hai tay vịn có đối xứng tuyệt đối không?
3. Phần hở dưới gầm có nhỏ hơn một phần tư tổng chiều cao ghế không?
4. Dưới ánh đèn, mặt vải có vệt sáng gắt chạy theo nếp gấp không?
5. Đếm chi tiết trang trí – quá ba loại là nên bớt.

Art Deco thưởng cho sự tiết chế. Khung hình học đúng thì một dải kim loại mỏng là đủ; khung sai thì thêm bao nhiêu vàng cũng vô ích.